Het belang van een uitgebreide woordenschat

‘Woordenschat’ is het taaldomein waarin het verwerven van woordvormen en woordbetekenissen centraal staat. Een uitgebreide woordenschat is een belangrijke basis voor schoolsucces: nieuwe kennis kan gekoppeld worden aan al bestaande kennis. Niet alleen bij Nederlands, maar bij alle vakken op school.

Interactief voorlezen helpt de woordenschatontwikkeling van jonge kinderen. Door boeken en verhalen komen kinderen in aanraking met veel nieuwe woorden die ze in hun dagelijkse leven niet zo gauw tegenkomen. Gesprekken en verwerkingsactiviteiten stimuleert de woordenschat.

In de middenbouw is woordenschatonderwijs vooral gericht op het leren van nieuwe woordbetekenissen. Daarnaast is er aandacht voor  strategieën voor het onthouden en afleiden van betekenissen uit de context.

  In de bovenbouw leren kinderen zelfstandig strategieën toepassen om de betekenis van nieuwe woorden af te leiden en te onthouden. Het doel van woordenschatonderwijs is de leerlingen receptief en productief over zo veel mogelijk woorden te laten beschikken.

Receptief en productief

• receptieve woordenschat: de leerling herkent de betekenis van woorden;
• productieve woordenschat: de leerling kent en gebruikt woorden.

Relaties tussen woorden

De woordenschat van een taalgebruiker is geen verzameling losse woorden. De woorden vormen een netwerk van onderling verbonden elementen.

Een nieuw geleerd woord krijgt direct een plaats in dit netwerk. Hoe meer woorden de leerling kent die met het aan te leren woord te maken hebben, hoe makkelijker een woord wordt geleerd.

Verschillende relaties tussen woorden:

• Betekenisrelaties: synoniemen (venster- raam), categorie en exemplaar (vogel-mus) en context (koekenpan-schort).
• Vormrelaties: woorden die hetzelfde klinken door rijm (bank-rank) en woorden die hetzelfde klinken maar iets anders betekenen (bank-bank).

Interactief taalonderwijs

Eén van de opvattingen over taalonderwijs is die van interactief taalonderwijs. Bij interactief taalonderwijs zijn de volgende aandachtspunten van belang: 

• een rijke uitdagende leeromgeving met betekenisvolle contexten;
• uitdaging om actief deel te nemen;
• activiteiten in een kleine groep;
• stimulering woordenschatontwikkeling buiten de klas (thuissituatie);
• instructie wanneer nodig (kies bijvoorbeeld bewust van welk woord je de betekenis uitlegt).

Didactisch model

Viertakt is een veel gebruikte didactisch model (Van den Nulft & Verhallen, 2001), dat de principes van interactief taalonderwijs volgt. De vier didactische stappen van dit model zijn: 

1. voorbewerken 
2. semantiseren
3. consolideren
4. controleren

Een hulpmiddel om voorkennis te activeren én het leren van nieuwe woorden te vereenvoudigen is het woordveld. Met een woordveld organiseren kinderen informatie over een woord. Onderliggende relaties tussen woorden worden met een woordveld zichtbaar.