Er zijn twee groepen psychische stoornissen die sterk aan elkaar verwant zijn: angst en dwangstoornissen. Deze komen bij ongeveer 1 op de 50 mensen voor.

Angststoornissen

Angst hoort bij het leven. Het beschermt ons in gevaarlijke situaties.

Ieder kind is dus ook wel eens angstig, bijvoorbeeld voor een spreekbeurt. Maar bij ruim 5 op de 100 kinderen neemt de angst zulke extreme vormen aan dat dit het leven van een kind gaat beheersen en zijn ontwikkeling belemmert. Wanneer dit onopgemerkt blijft of te weinig mee gebeurt kan die extreme ansgt uitgroeien tot een persoonlijkheidsstoornis

Wat zijn de oorzaken?

Er is niet één oorzaak aan te wijzen waardoor een angststoornis zich ontwikkelt. Zowel aanleg als ingrijpende gebeurtenissen die het kind heeft meegemaakt spelen een rol. Ook is het belangrijk hoe ouders met de angstige gevoelens van hun kind omgaan. Ouders zijn niet de oorzaak van een angststoornis maar ze kunnen deze wel onbedoeld in stand houden. Dat is één van de veel voorkomende problemen bij angst en ook dwangstoornissen: hoe mensen de angst bij anderen “enablen”.

Angststoornissen komen vaak specifiek voor, maar ook in combinaties. Dit zijn enkele van de gesignaleerde angsten.

Schoolfobie (specifieke fobie)
Angst om naar school te gaan, te herkennen aan:
• schoolweigering
• panisch of agressief gedrag

Separatieangst
Angst om van een belangrijk persoon gescheiden te worden, te herkennen aan: 
• moeite om ’s ochtends naar school te gaan, vooral na het weekend of na de vakantie 
• heeft moeite om afscheid te nemen van zijn ouders

Sociale fobie
Angst om iets met anderen te ondernemen of om iets aan anderen te vertellen, te herkennen aan:
• wil geen aandacht op zichzelf vestigen
• vermijdt sociale situaties

Posttraumatische stressstoornis
Heftige angstgevoelens na een traumatische gebeurtenis, zoals het overlijden van een bekende, te herkennen aan: 
• heeft moeite om zijn gevoelens te uiten 
• raakt snel in paniek bij gevoelige situaties

Paniekstoornis
Plotselinge paniekaanvallen, te herkennen aan: 
• angst voor bepaalde ruimtes 
• angst voor niet direct herkenbare situaties

Gegeneraliseerde angststoornis
Neiging om veel te piekeren, te herkennen aan: 
• heeft ‘piekergedachten’ tijdens het spelen, als er gewerkt wordt of als hij in bed ligt, zoals: ‘word ik oud of vindt de juf mij echt aardig?’

Dwangstoornissen
Direct gerelateerd aan angststoornissen, met soms een overlap, zijn de dwangstoornissen. Van een dwangstoornis spreken we wanneer er een duidelijk lijden te signaleren valt en er dagelijks minimaal een uur verspild wordt aan de dwang.

Obsessief-compulsieve stoornis
Gevoelde noodzaak om bepaalde handelingen steeds op dezelfde manier uit te voeren, te herkennen aan: 
• zeer frequent handenwassen 
• moet een aantal dingen doen of aanraken

Wat zijn de gevolgen voor het kind?

Het gevaar bestaat dat het kind voor steeds meer dingen angstig wordt waardoor het zich gaat terugtrekken uit (sociale) situaties met als mogelijk gevolg dat het kind depressief wordt. Daarom is het belangrijk dat er serieus gewerkt wordt aan de angsten van de kinderen. Ouders doen er goed aan de leerkracht te betrekken in dit proces.

Wanneer er niet op de angsten wordt gereageerd bestaat de kans dat de angst zich op den duur ontwikkelt tot serieuze persoonlijkheidsstoornis.

Tips voor de leerkracht

• erken en accepteer de angst bij de leerling 
• erken ook eventueel de angst van de ouders 
• zorg voor een veilige sfeer in de klas 
• neem de leerling serieus in zijn angst 
• geef positieve bevestiging en creëer succeservaringen 
• help de leerling zijn weerbaarheid te vergroten

Als het echt niet meer gaat

Via de ADF Stichting kun je als ouder of docent in contact gebracht worden met lotgenoten en, indien hun workshops of bijeenkomsten niet helpen, met  één van de behandelcentra in Nederland die helpen bij stoornissen die zo belemmerend zijn dat er niet meer normaal gefunctioneerd kan worden. De Bascule, aanwezig in twee van de video’s behorend bij dit dossier, is één van die behandelcentra.