Hoogbegaafde kinderen hebben een andere manier van leren en andere interesses. Communicatie met hen vraagt om een aangepaste benadering. Ze hebben bijvoorbeeld behoefte aan meer uitleg over waarom bepaalde vaardigheden moeten worden aangeleerd en willen zaken in een context kunnen plaatsen.

Om hoogbegaafde leerlingen te kunnen begeleiden, moeten leraren over aanvullende kennis en vaardigheden beschikken, die zij vaak niet tijdens hun opleiding en praktijkervaring in reguliere groepen hebben opgedaan.

De video’s in dit dossier gaan over de vraag hoe je als leraar effectief hoogbegaafde leerlingen kan herkennen en begeleiden, waarbij de volgende onderwerpen aan de orde komen:

1. omgang en communicatie met hoogbegaafde leerlingen;
2. het stimuleren van (meta)cognitieve vaardigheden (leren en leren leren);
3. ondersteunen bij sociaal-emotionele en gedragsproblemen.

Verschillende video’s laten praktijksituaties zien, met voorbeelden van hoe je stof kan verrijken of juist compacter maken voor (hoog)begaafde leerlingen.

Herkennen

Volgens cijfers van het Centrum voor Begaafdheidsonderzoek heeft tien procent van alle leerlingen kenmerken van (hoog)begaafdheid. In het algemeen beschikken zij over drie persoonlijkheidskenmerken:

- Hoge intellectuele vermogens
- Taakgerichtheid en volharding
- Creatief vermogen om originele oplossingen voor problemen te bedenken

Natuurlijk zijn omgevingsfactoren als gezin, school en vrienden van invloed op de ontwikkeling van (hoog)begaafd gedrag.

Het is lastig om te spreken over dé eigenschappen van (hoog)begaafde leerlingen, maar veel voorkomende eigenschappen zijn vroege ontwikkeling, het vermogen om grote denksprongen te maken, voorkeur voor abstractie, perfectionisme en apart gevoel voor humor.

In vakliteratuur worden verschillende ‘typen’ hoogbegaafden worden ondergebracht in zes leerlingprofielen:

1. De succesvolle leerling
2. De uitdagende leerling
3. De onderduikende leerling
4. De drop-out
5. De leerling met leer- en/of gedragsproblemen
6. De zelfstandige leerling

(Hoog)begaafde leerlingen worden op school lang niet altijd op hun niveau aangesproken. Hierdoor lopen zij het risico om gedemotiveerd te raken wat gedragsproblemen en onderpresteren als gevolg kan hebben.

Onderwijsaanpassing

De drie belangrijkste onderwijsaanpassingen op scholen met (hoog)begaafde leerlingen zijn:

1. Versnellen
   Vervroegd instromen in groep 1, groep overslaan, doorlopen van meerdere groepen in een schooljaar, versnellen voor een bepaald vak.
   
   
2. Compacting
   Minder instructie, minder herhalings- en oefenstof, door leerstof heen werken op eigen tempo, vooraf toetsen en alleen nog onbeheerste stof aanbieden.
   
   
3. Verrijking
   Verrijkingsstof aanbieden die een beroep doet op creativiteit, open opdrachten, hoog abstractieniveau, hoge mate van complexiteit, meerwaarde ten opzichte van reguliere lesstof, onderzoekende houding stimuleren.

Het is belangrijk om te beseffen dat (hoog)begaafde leerlingen ook problemen zoals dyslexie, autisme en dergelijke kunnen hebben en hierbij specifieke begeleiding nodig hebben.