Elke school en elke leraar kan te maken krijgen met (hoog)begaafdheid. Het Centrum voor Begaafdheidsonderzoek zegt dat 10% van alle leerlingen kenmerken van (hoog)begaafdheid bezit.
Zowel persoonlijkheidskenmerken als omgevingsfactoren zijn van invloed op het tot uiting komen van (hoog)begaafdheid.
(Hoog)begaafde leerlingen beschikken over drie persoonlijkheidskenmerken:
- Hoge intellectuele vermogens
- Taakgerichtheid en volharding
- Creatief vermogen om originele oplossingen voor problemen te bedenken
Daarnaast zijn de omgevingsfactoren gezin, school en vrienden van invloed op de ontwikkeling van (hoog)begaafd gedrag.
Eigenschappen
Het is lastig om te spreken over dé eigenschappen van (hoog)begaafde leerlingen want deze leerlingen verschillen van elkaar net als alle andere kinderen van elkaar verschillen. Een (hoog)begaafde leerling hoeft dus niet álle eigenschappen van onderstaand overzicht te hebben en het betekent ook niet dat wanneer een leerling één of meerdere eigenschappen bezit, hij of zij automatisch (hoog)begaafd is.
Veel voorkomende eigenschappen:
- hoge intelligentie
- vroege ontwikkeling
- uitblinken op meerdere gebieden
- gemakkelijk kunnen leren
- goed leggen van (causale) verbanden
- het makkelijk kunnen analyseren van problemen
- het maken van grote denksprongen
- voorkeur voor abstractie
- hoge mate van zelfstandigheid
- brede of juist specifieke interesse/hoge motivatie/veel energie
- creatief/origineel
- perfectionistisch
- apart gevoel voor humor
- hoge mate van concentratie
Klik hier voor verdere uitleg van bovenstaande eigenschappen.
Onderpresteerders
(Hoog)begaafde leerlingen worden op school lang niet altijd op hun niveau aangesproken. Hierdoor lopen zij het risico om gedemotiveerd te raken wat gedragsproblemen en onderpresteren als gevolg kan hebben. Klik hier voor een overzicht van kenmerken van onderpresteerders.
Profielen
Er zijn verschillende ‘typen’ hoogbegaafden ondergebracht in zes profielen:
1. De succesvolle leerling
2. De uitdagende leerling
3. De onderduikende leerling
4. De drop-out
5. De leerling met leer- en/of gedragsproblemen
6. De zelfstandige leerling
Zie bijlage ‘Zes profielen hoogbegaafde leerlingen’.
Onderwijsaanpassing
(Hoog)begaafde leerlingen op school vraagt om een van de volgende onderwijsaanpassingen:
Versnellen:
vervroegd instromen in groep 1, groep overslaan, doorlopen van meerdere groepen in een schooljaar, versnellen voor een bepaald vak.
Compacting:
minder instructie, minder herhalings- en oefenstof, door leerstof heen werken op eigen tempo, vooraf toetsen en alleen nog onbeheerste stof aanbieden.
Verrijking:
verrijkingsstof aanbieden die een beroep doet op creativiteit, open opdrachten, hoog abstractieniveau, hoge mate van complexiteit, meerwaarde ten opzichte van reguliere lesstof, onderzoekende houding stimuleren.
Belangrijk om te beseffen is dat (hoog)begaafde leerlingen ook problemen zoals dyslexie, autisme en dergelijke kunnen hebben en hierbij specifieke begeleiding nodig hebben.
Bekijk bijpassende cursussen op Zoekso