Dossier: Leerwerkgemeenschappen

  • VO

Verslag van een project dat zich richtte op de ontwikkeling van ’communities-of-practice’ ofwel leerwerkgemeenschappen in scholen voor voortgezet onderwijs. Met het oog op de ontwikkeling van een professionele cultuur en de verbetering van de onderwijskwaliteit wordt vorming van leerwerkgemeenschappen bepleit. Centraal staat hoe de wensen van leraren en leidinggevenden, theoretische inzichten en beleidsadviezen vertaald kunnen worden naar praktische adviezen om nieuwe professionele praktijken in deze scholen tot ontwikkeling te brengen. Dit met het doel om het leren van leraren onderling, op de werkplek, te versterken en daardoor bij te dragen aan de integrale ontwikkeling van de school

  1. Wat weten we?

  2. Dat betekent voor de praktijk

  3. Handreikingen

De ontwikkeling van leerwerkgemeenschappen zal in de praktijk sterk afhangen van de behoeften en uitgangspunten die de belanghebbenden hebben en daar schuilt ook de gezamenlijke uitdaging en verantwoordelijkheid. Dit onderzoek levert geen conceptueel model met ijzeren wetten voor de ontwikkeling van leergemeenschappen, omdat hét recept voor een leerwerkgemeenschap niet bestaat.

De onderzoekers wijzen op het belang van gedeeld eigenaarschap, wederzijdse aantrekkelijkheid, zelfsturing en ontwikkelingsgerichtheid. Ze volgen Poell en Van der Krogt (1987) en Coenders (2008) met hun ruimtelijke oriëntaties voor de ontwikkeling van leerwerkgemeenschappen.

Bij Poell en Van der Krogt gaat het om het zoeken naar samenhang tussen sturingsprincipes in de organisatie en sturingsprincipes van leraren en sturingsprincipes in leerwerkgemeenschappen. Coenders onderzocht mogelijkheden om ‘leren dicht bij de praktijk’ te ontwikkelen. Hij formuleert een aantal ontwerpprincipes:

  • maak de toekomst onderwerp van gesprek;
  • arrangeer een multifunctionele ruimte en gebruik daarvoor zes leeroriëntaties als ontwerprichtlijnen;
  • faciliteer met waardering voor de sociale setting en geef feedback;
  • zoek naar een collectieve (werk)balans door het werk op een lerende manier te organiseren.

Voor het duiden van ervaringen met het ontwikkelen van ‘communities-of-practice’ kiezen zij voor het model van Engeström (1987) en kijken ze naar:

  • de ontwikkeling van de lerende gemeenschap als activiteitensysteem,
  • de spanningen bij het ontwikkelen van nieuwe oriëntaties en manieren van werken in het onderwijs,
  • het ontwikkelen van voedende relaties binnen de school, binnen het team met andere professionele netwerken,
  • het in wederkerigheid met anderen ontwikkelen van uitgangspunten, het formuleren van codes en het maken van werkafspraken,
  • het bestendigen van de manier van werken en leren in de school in arbeidsverdeling, 
  • de werving en selectie, 
  • de inductie, 
  • de beoordeling, 
  • de doorontwikkeling.

 

 

Uitgangspunt in dit onderzoek naar werken en leren in leerwerkgemeenschappen is dat het stimuleren van leren op de werkplek en collectief leren in leerwerkgemeenschappen ervoor kan zorgen dat scholen zich kunnen ontwikkelen. Dat leraren, leidinggevenden en onderwijsondersteuners zich binnen de context van de school en in samenwerking met collega’s kunnen ontwikkelen en professionaliseren.

De focus lag op de vraag: Wat zijn geschikte ontwerpmaatregelen om leerwerkgemeenschappen te initiëren, te bevorderen. Op basis van literatuurstudies en in samenwerking met het werkveld hebben de onderzoekers geprobeerd een antwoord op deze vraag te vinden. Zij hebben er niet voor gekozen om op basis van theorie een eigen model te ontwikkelen. Zij hebben vooral geprobeerd om met scholen op basis van theorie te werken aan de ontwikkeling van leerwerkgemeenschappen. Naast het verkennen van theorieën over communities-of-practice en het enthousiast maken van mensen op scholen voor het idee van leerwerkgemeenschappen, kregen scholen de gelegenheid om met het concept te oefenen.

Het model van Engeström bood de onderzoekers zicht op verschillende relevante terreinen waarop ontwerpmaatregelen zich zouden moeten richten om het werken en leren in leerwerkgemeenschappen te initiëren, te bevorderen en/of te verduurzamen. Het maakte bewegingen zichtbaar op het gebied van:

  • het ontwikkelen van nieuwe oriëntaties en manieren van werken in het onderwijs;
  • het ontwikkelen van voedende relaties binnen de school, binnen het team met andere professionele netwerken;
  • het in wederkerigheid met anderen ontwikkelen van uitgangspunten, het formuleren van codes en het maken van werkafspraken;
  • het bestendigen van de manier van werken en leren in de school in arbeidsverdeling, de werving en selectie, de inductie, de beoordeling en de doorontwikkeling.

 

Referenties

 

Op basis van eigen praktijkervaringen hebben de onderzoekers tien gereedschappen bijeengebracht die gebruikt kunnen worden bij het vormen van leerwerkgemeenschappen. Ze hebben ze gebruikt in dit project. De gereedschappen zijn verschillend van aard:

  • een paar aanpakken die helpen om het ontwikkelingsproces in de richting van leerwerkgemeenschappen vorm te geven;
  • enkele methodes die helpen het ontwikkelingsproces te ondersteunen, bij voorbeeld met collectief praktijkonderzoek;
  • instrumenten die helpen het leervermogen van de gemeenschap te ondersteunen;
  • een prikkelende werkvorm die de betekenis van leren op de werkplek en leren in gemeenschap op een inspirerende manier illustreert.

Het gaat om: leerwegcreatie; changelab; matrix van Camp; de achtbaan; kleuren van verandering; betrokkenheidsmodel; collegiale consultatie; dialoog; ontmoetingen in het carrousel; bloemenfabriek.

Bij ieder gereedschap wordt aangegeven wat de werkzame principes zijn, op welke manier het gereedschap de vorming van leerwerkgemeenschappen verder kan brengen en hoe je het gereedschap toepast in de praktijk.

Heeft u een aanvulling op dit dossier, een praktijkervaring die u wilt delen, of wilt u juist een vraag stellen?

Discussieer mee op LinkedIn

KNOW staat voor Kennisnetwerk Onderwijspraktijk en Wetenschap. De doelstelling van KNOW is dat leraren hun vak 'evidence informed' willen verbeteren.

Om deze website optimaal te laten functioneren gebruiken wij cookies.
Wij vragen hier toestemming voor.

Cookies

Wij maken op deze website gebruik van cookies. Een cookie is een klein bestand dat van deze website via uw browser op uw computer wordt opgeslagen. Hierdoor kunnen o.a. instellingen en voorkeuren van gebruikers worden onthouden en statistieken worden bijgehouden. Lees hier alles over ons cookiebeleid.

Door toe te stemmen, kunnen we o.a. anonieme statistieken bijhouden. Deze worden gebruikt voor onderzoek om de gebruikerservaring op deze site te optimaliseren.

Daarnaast wordt het mogelijk om artikelen te delen met social media platforms zoals Facebook of Twitter.

Wanneer u geen toestemming geeft, blijft de website functioneel toegankelijk.
Leraar24 gebruikt geen cookies voor commerciele doeleinden.