"Er moet meer geoefend worden!" wordt wel gezegd, als blijkt dat de rekenvaardigheid van leerlingen in het basisonderwijs hier en daar te wensen over laat. Toch bestaan de rekenlessen in het basisonderwijs grotendeels uit activiteiten die als ‘oefening' worden beschouwd. Daarom is het waarschijnlijker dat er niet meer, maar anders moet worden geoefend om de prestaties te verbeteren.

Oefenen heeft in andere sectoren een andere naam: bij sport spreken we van trainen en in het theater heet het repeteren. Repeteren is letterlijk: herhalen. Door dezelfde moeilijke passage vaak te herhalen verbetert de prestatie. Dat is ook de kracht van een goede training: de vaardigheid die nog niet lukt (passeren zonder balverlies, strafschoppen nemen) wordt vele malen herhaald, tot het resultaat geen toeval meer is.

Als we daaruit leren wat effectief oefenen kan zijn, dan moet het, net als repeteren en trainen, gericht zijn op een concreet en haalbaar doel, het oefenresultaat.

In de rekenles is (vlot) herkennen zo'n oefendoel: getalbeelden op de dobbelsteen of het rekenrek, erbij of eraf, meer of minder, enzovoort. Veel rekenproblemen hangen samen met een gebrekkige vaardigheid in herkennen waarom het gaat. Weten is ook een oefendoel: de getallenrij moet heen en terug zonder aarzelen worden gekend, de optel- en aftreksommen tot 20 en de tafels van vermenigvuldiging moeten binnen enkele seconden van het bijpassende derde getal kunnen worden voorzien.

Veel rekenlessen gaan echter over de manier van uitrekenen: steeds korter en efficiënter (bijvoorbeeld niet meer tellend of met zo groot mogelijke sprongen), wel of niet met een model (bijvoorbeeld met de lege getallenlijn of met een verhoudingstabel), gebruik makend van de voorkennis (bijvoorbeeld door handig te rekenen met ‘mooie' getallen). Dit laatste voorbeeld illustreert tevens hoe belangrijk kunnen herkennen (wat is hier een mooi getal?) en weten (wat is het dichtstbijzijnde honderdtal?) is. Oefenresultaten zijn in de rekenles altijd bedoeld om weer te kunnen toepassen: in andere bewerkingen of in contexten.
Oefenen lukt daardoor veel beter als de leerling weet wat de opbrengst moet zijn. Als het oefenen doelgericht is, zijn de resultaten beter. Dat geldt niet alleen op de korte termijn, maar ook op de lange termijn. Tijdens het oefenen wordt de informatie beter opgeslagen in het geheugen en is daardoor beter toegankelijk.

Afhankelijk van wat er te oefenen is, kan de leraar de werkvorm daarop aanpassen: mondeling of schriftelijk, samen of alleen, in spelvorm of juist als ‘kale' herhaling van een beperkt aantal opgaven. In alle gevallen blijft het belangrijk dat de leerlingen zelf weten wat het hen moet opleveren. Niet alleen kunnen zij dan met grotere aandacht en betrokkenheid oefenen, het bevordert ook hun autonomie en verantwoordelijkheidsgevoel. Dat leidt er ook toe dat zij in staat zijn zelf te kiezen wat er nog geoefend moet worden. Daarvoor kunnen ze gelegenheid krijgen, bijvoorbeeld binnen een weektaak.

Bekijk bijpassende cursussen op Zoekso