Tabletgebruik door jonge kinderen

Kennisrotonde | 16 maart 2017

Is het wenselijk om tabletgebruik door jonge kinderen af te stemmen op hun lichamelijke kenmerken of ontwikkeling?

Wat weten we?

Werken met een tablet belast bepaalde spieren zwaar. In combinatie met een verkeerde houding kan dat leiden tot lichamelijke klachten, zeker bij jonge kinderen. Zij zijn nog volop in de groei en nemen niet altijd vanuit zichzelf een betere houding aan. De risico’s zijn te beperken als kinderen regelmatig pauzeren en veel bewegen op andere momenten van de dag. Leraren kunnen letten op goede, afwisselende zithoudingen bij leerlingen. Daarnaast zijn er ergonomische hulpmiddelen, zoals tabletstandaards en op maat afgesteld meubilair.

Ergonomie

Tablets en laptops hebben wereldwijd hun weg gevonden in het onderwijs. Uit een recente peiling van Kennisnet blijkt dat het gebruik van tablets in het Nederlandse onderwijs blijft groeien. Wetenschappelijk onderzoek naar tabletgebruik in het onderwijs is echter schaars, en richt zich vooral op het effect van tabletgebruik op de leerprestaties en motivatie van leerlingen, de didactiek en de verwachtingen van scholen en leerlingen. In het publieke debat over de voor- en nadelen van tablets in het onderwijs staan de mogelijk schadelijke fysieke gevolgen voor (jonge) kinderen centraal. En een aantal chiropractors, oefentherapeuten en fysiotherapeuten waarschuwen voor de zogeheten tabletnek. Door een veelvuldig gebruik van de tablet en de verkeerde (gebogen) houding van veel kinderen komt dat steeds vaker voor. Een verkeerde houding is voor kinderen extra schadelijk, omdat het lichaam nog in de groei is.

Onderzoek naar de ergonomische effecten van tabletgebruik is eveneens schaars. Kinderen die een vragenlijst mochten invullen, geven aan dat ze fysieke ongemakken ondervinden, zoals rug-, nek- en schouderpijn, vermoeide ogen en hoofdpijn.

Tablet-houdingen

De minst belastende houding voor het lichaam is die waarbij de tablet in een zo hoog mogelijke positie op tafel staat in een bijna verticale stand. Zelfs vergeleken met het werken op een desktopcomputer kwam de tablet er beter uit, omdat de kinderen de extra nekbelasting compenseerden met een meer gevarieerde belasting van verschillende spieren en meer wisselingen van houding. Wanneer de tablet plat op tafel ligt, is er nagenoeg geen verschil in spierbelasting en houding vergeleken met werken met papier.

Een vergelijkbaar resultaat kwam uit een studie naar twee soorten tablets in vier verschillende werkhoudingen: (1) op schoot in de handen, (2) op schoot rustend op de tablethoes als steun (3) op tafel op de tablethoes als steun (4) op tafel rechtopstaand in de ‘film-modus’. De verschillende tablethoezen maken een verschil in het realiseren van de beste kijkhoeken om zo weinig mogelijk belasting op de schouder- en nekspieren te ervaren. Een zo hoog mogelijke positie van de tablet – rechtopstaand op tafel – heeft daarbij de voorkeur, naast het gebruik van de tabletstandaard om zo goed mogelijke kijkhoeken te verschaffen. Dan hoeft de gebruiker zijn nek zo min mogelijk te buigen.

Gebruikers van een touchscreentablet belasten hun polsen bovenmatig, zeker wanneer de tablet met de andere hand schuin gehouden wordt. Ook dan zijn tablethoezen of steunen die het scherm voldoende kantelen aan te raden.

Actief

Tabletgebruik zorgt voor een zware belasting op de spieren. Dat kan leiden tot een slechte houding en lichamelijke klachten. Helemaal verrassend is dat niet. Uit onderzoek naar houdingen in de klas van kinderen tussen de 11 en 14 jaar weten we namelijk dat vooral statische en gebogen houdingen (ook zonder tablet) sneller leiden tot lichamelijke klachten. De algemene conclusie is dat de lichamelijke belasting pas echt schadelijk is bij langdurig zitten in dezelfde houding. Verder weten we dat kinderen tussen de 4 en 17 jaar hun houding aanpassen aan het medium, waarbij het lezen van een boek en het lezen vanaf een laptop beiden leiden tot verschillende vormen van lichamelijke klachten.

Vrijwel alle studies adviseren om niet te lang in dezelfde houding te zitten. Zorg voor veel afwisseling van activiteiten waar verschillende houdingen voor nodig zijn. Houd regelmatig (elk half of heel uur) een pauze, met daarin zo veel mogelijk beweging. Helpend daarbij kunnen zijn de afstelling van het meubilair en ergonomische hulpmiddelen zoals tablethoezen of standaards, zodat de leerling niet zelf de tablet hoeft vast te houden.

Recent waarschuwden oogwetenschappers van het Erasmus MC voor de relatie tussen veel ‘nabijwerk’ doen (zoals tabletgebruik en lezen) en bijziendheid. Naast al genoemde zaken, adviseren zij tabletgebruikers minstens dertig centimeter afstand van het apparaat te houden, en minstens twee uur per dag naar buiten te gaan.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan David van Alten en Carolien van Rens.

Deze vraag is overgenomen van de Kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van actuele kennisvragen uit en over het onderwijs.

In gesprek

Deze vraag is beantwoord door de Kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van kennisvragen uit en over het onderwijs.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

In gesprek

Deze vraag is beantwoord door de Kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van kennisvragen uit en over het onderwijs.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.