Interventies bij het faciliteren van leergemeenschappen

Kennisrotonde | 15 juni 2017

De ene leergemeenschap is de andere niet; er is dus geen universele checklist van succesvolle interventies op te stellen. Binnen leergemeenschappen zijn vier elementen te onderscheiden: de deelnemers, de organisatie waarbinnen zij werken en leren, de kennis die zij delen of vormen en de manier waarop de leergemeenschap wordt vormgegeven en ondersteund. Voor ieder van deze elementen zijn verschillende interventies mogelijk die het leren binnen de gemeenschap faciliteren, afhankelijk van het profiel van de leergemeenschap.

Een professionele leergemeenschap is een groep verschillende belanghebbenden die collectief leren over de eigen onderwijspraktijk om deze te verbeteren of verder te ontwikkelen.

Binnen leergemeenschappen wordt gezamenlijk geleerd. Dit gezamenlijk leren kan niet afgedwongen worden. Wel kan een organisatie een omgeving creëren die hiertoe maximaal uitnodigt.
Het succes van een leergemeenschap kan vanuit vier dimensies beïnvloed worden: de deelnemers, de kennis waarop de leergemeenschap zich richt, de organisatie waarbinnen een leergemeenschap gesitueerd is, en het systeem dat de leergemeenschap ondersteunt.
Voor ieder van deze dimensies zijn er condities die bijdragen tot een succesvolle leergemeenschap.

Deelnemers aan de leergemeenschap

Hier gaat het om zaken die te maken hebben met het willen en kunnen deelnemen aan een leergemeenschap.

  • De leergemeenschap sluit aan op de (intrinsieke) behoefte en op de al aanwezige kennis van de deelnemers.
  • De deelnemers hebben een gemeenschappelijk doel; er is sociale cohesie.
  • Er is daadwerkelijk een gevoel van gemeenschappelijkheid.
  • Vertrouwen is cruciaal.
  • Zelfvertrouwen is belangrijk. Self-efficacy (het vertrouwen in eigen kunnen) vergroot de kans dat iemand bereid is kennis te delen.
  • Tot slot is ook het kennis willen delen belangrijk.

Kennis expliciet maken

Er zijn twee soorten kennis te onderscheiden: expliciete en impliciete. Expliciete kennis kan redelijk gemakkelijk verwoord, overgedragen en in documenten opgeslagen worden. Impliciete kennis is lastiger over te dragen, omdat deze persoonlijk is, context gebonden en soms ook onbewust aanwezig. Het grootste deel van de kennis binnen een beroepsgroep is impliciet. Door deze kennis expliciet te maken kan een leerproces beginnen.

Succesvolle interventies met betrekking tot kennis zijn:

  • De expertises van deelnemers zijn transparant.
  • Als de leergemeenschap binnen één bedrijf werkt, voorkom dan dat het werk van medewerkers te sterk afgebakend is. Op deze manier faciliteer je dat mensen met elkaar in gesprek zijn. En je zorgt zo voor een gemeenschappelijke basis waarbinnen impliciete kennis makkelijker overgedragen kan worden.
  • Maak expliciet ruimte voor feedback en reflectie.
  • Activiteiten moeten gestructureerd zijn opgezet, dus via een vaste opzet verlopen, in een vastgestelde tijd, met een duidelijke focus en met een duidelijke opbrengst.
  • Zorg voor een open dialoog met de buitenwereld, zodat zowel perspectieven van binnen als van buiten worden ingebracht.

Organisatie van een leergemeenschap

Leergemeenschappen kunnen ontstaan buiten de kaders van een organisatie, maar worden vaak opgezet voor en door collega’s. De organisatie kan de leergemeenschap faciliteren op de volgende manieren:

  • Er wordt vooraf een strategie ontwikkeld.
  • De doelstellingen van de leergemeenschap zijn gekoppeld aan organisatiedoelstellingen.
  • Er is aandacht voor de samenstelling van de groep.
  • De organisatie zorgt voor ondersteunend beleid/ ondersteunende activiteiten.
  • Bij leergemeenschappen die aan een organisatie gebonden zijn, is de cultuur cruciaal. Wanneer successen gevierd worden en medewerkers in hun sterke kanten erkend, bevordert dat hun zelfvertrouwen.
  • Opbrengsten van de leergemeenschap worden gemeten.

Hoe kan ict een leergemeenschap ondersteunen?

Ict vormt een goede ondersteuning voor leergemeenschappen, maar mag nooit leidend zijn. Ook niet bij virtuele leergemeenschappen. Succesfactoren zijn onder andere:

  • Leergemeenschappen zijn niet statisch, maar dynamisch. Houd bij het ontwerp van de (virtuele) gemeenschap rekening met evolutie.
  • Het platform is goed ingericht en makkelijk te gebruiken.
  • Het biedt mogelijkheden voor meerdere vormen van kennisdelen.
  • Benoem een moderator, die het liefst talenten heeft op organisatorisch, intellectueel, sociaal en technologisch gebied. De moderator is de smeerolie van de gemeenschap.
  • De activiteiten binnen de gemeenschap vinden in een min of meer vast ritme plaats.
  • Er zijn spelregels geformuleerd en deze worden nageleefd.
  • Er worden ook offline activiteiten georganiseerd. Dit bevordert de deelname aan online activiteiten.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Deze vraag is overgenomen van de Kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van actuele kennisvragen uit en over het onderwijs.

In gesprek

Snel kennisnemen van wetenschappelijk onderzoek dat relevant is voor jouw onderwijs? Stel dan je vraag aan de Kennisrotonde!

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

In gesprek

Snel kennisnemen van wetenschappelijk onderzoek dat relevant is voor jouw onderwijs? Stel dan je vraag aan de Kennisrotonde!

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.