Verhoogt het inzetten op meervoudige intelligentie de leerresultaten?

Kennisrotonde | 24 juni 2017

Om recht te doen aan verschillen tussen leerlingen, maakt een aantal scholen gebruik van de theorie over meervoudige intelligentie (MI). Hoewel er enige aanwijzingen zijn dat aandacht voor MI gunstig werkt bij wiskunde, is er weinig deugdelijk wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de toepassing en de effecten van deze theorie in het onderwijs. Of de theorie invloed heeft op de leerresultaten weten we dus niet. Er zijn andere, wél met onderzoek onderbouwde manieren om recht te doen aan verschillen tussen leerlingen.
jongen werkt in de klas op een laptop

De theorie over meervoudige intelligentie (MI) is geïntroduceerd door de Amerikaanse psycholoog Howard Gardner. Op basis van hersenonderzoek en onderzoek in leersituaties onderscheidt hij acht vormen van intelligentie. Dit zijn:

  1. linguïstische intelligentie
  2. logisch/mathematische intelligentie
  3. ruimtelijke intelligentie
  4. muzikale intelligentie
  5. lichamelijke/kinesthetische intelligentie
  6. interpersoonlijke intelligentie
  7. intrapersoonlijke intelligentie
  8. naturalistische intelligentie

De eerste drie intelligenties samen worden in traditionele IQ-tests gemeten. Gardner gaat er vanuit dat ieder mens een persoonlijk profiel van sterk en minder sterk ontwikkelde intelligenties heeft. Er is echter kritiek op de theoretische en empirische onderbouwing. Ook wordt het onderscheid tussen de veronderstelde intelligenties bekritiseerd, net als het weglaten van een aantal andere mogelijke intelligenties. Daarnaast is er kritiek op de term intelligentie. In de omschrijving van Gardner gaat het eerder om talenten, vermogens of ‘skills‘.

Waarom passen scholen meervoudige intelligentie toe?

De aandacht voor MI kan mede gezien worden binnen de actuele belangstelling voor neurowetenschappen en zogeheten neuromythes. Het gaat hier om onjuiste interpretaties van wetenschappelijke kennis, die uitmonden in misvattingen over het functioneren van de hersenen en wat dat betekent voor onderwijs en opvoeding. De aandacht voor MI komt ook doordat scholen recht willen doen aan verschillende talenten van leerlingen en om bijvoorbeeld kinderen met een laag ‘traditioneel’ IQ zichtbaar te laten uitblinken op andere vlakken. Zie bijvoorbeeld hoe basisschool ’t Schoolhuys in Houten werkt volgens het idee van de meervoudige intelligenties.

Verschillende MI-testen zijn beschikbaar om persoonlijke MI-profielen te bepalen. De validiteit van die testen is echter beperkt, mede door de gebrekkige onderbouwing van de theorie. Er zijn ook geen aanwijzingen dat leerlingen met verschillende MI-profielen verschillend leren of dat bij verschillende MI-profielen verschillende instructiestijlen passen.

Wat is het effect van meervoudige intelligentie in de klas?

Hoewel Gardners theorie veel scholen inspireert tot aanpassingen in hun onderwijs, is het onduidelijk wat er dan precies (anders) gebeurt in de klas en hoe zich dat verhoudt tot eerder gebruikte aanpakken. Voor zover (effect-)onderzoek naar de inzet van MI beschikbaar is, is de interpretatie ervan lastig. Er ontbreken namelijk vaak vergelijkingsgroepen en statistische maten voor significantie van voor- en nametingen. Ook is veelal onduidelijk waarvan de gemeten resultaten precies een effect zijn.

Er zijn wel enige aanwijzingen dat aandacht voor MI gunstig werkt bij wiskunde. Zo zou het probleemoplossend vermogen van leerlingen erbij gebaat zijn.

Alternatieven voor meervoudige intelligentie

Zoals gezegd kan aandacht voor MI gezien worden als een manier om recht te doen aan verschillen tussen leerlingen. Maar recht doen aan verschillen kan op meer manieren dan via aandacht voor meervoudige intelligentie. Onderzoek laat zien dat adaptief onderwijs – op basis van een verbreding van het handelingsrepertoire van leraren, grotere diversiteit aan lesmaterialen en dergelijke – bijdraagt aan de ontwikkeling van leerlingen. Leraren zouden zichzelf op dat vlak moeten professionaliseren om effectief te kunnen zijn. Een aantal van deze aanpakken is onderwerp van effectonderzoek. Zie bij ‘Meer weten’ voor een aantal actuele links naar dit brede onderzoeksterrein.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Recht doen aan verschillen tussen leerlingen kan op meer manieren dan via aandacht voor meervoudige intelligentie. Hieronder volgt een greep uit verschillende recente studies die op de website van het NRO worden genoemd.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Niek van den Berg (kennismakelaar).

In gesprek

Snel kennisnemen van wetenschappelijk onderzoek dat relevant is voor jouw onderwijs? Stel dan je vraag aan de Kennisrotonde!

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

In gesprek

Snel kennisnemen van wetenschappelijk onderzoek dat relevant is voor jouw onderwijs? Stel dan je vraag aan de Kennisrotonde!

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.