Je waardering is verwerkt

Praktijk

21e eeuwse vaardigheden in het onderwijs

Kennisnet | Gepubliceerd op 28 april 2015, bijgewerkt op 24 mei 2017

  • PO
  • VO
  • MBO
  • SO

Welke vaardigheden hebben jongeren in de toekomst nodig om succesvol te zijn in de samenleving? En wat kan het onderwijs doen? Dit artikel geeft een kader, inspiratie en handvatten om een start te maken met 21e eeuwse vaardigheden op school.

Wat weten we?

De term 21e eeuwse vaardigheden wordt de laatste jaren steeds vaker gebruikt in relatie tot de vraag wat jonge mensen van nu moeten leren, om zich te kunnen redden in de nog onbekende toekomst.

Volgens de definitie van het Nationaal Expertisecentrum Leerplanontwikkeling (SLO) zijn 21e eeuwse vaardigheden ‘generieke vaardigheden en daaraan te koppelen kennis, inzicht en houdingen die nodig zijn om te kunnen functioneren in en bij te dragen aan de kennissamenleving.’ Het gaat om de volgende vaardigheden:

  • Communiceren
  • Samenwerken
  • Probleemoplossend vermogen
  • Creativiteit
  • Kritisch denken
  • Sociale en culturele vaardigheden
  • Ict-basisvaardigheden
  • Informatievaardigheden
  • Mediawijsheid
  • Computational thinking
  • Zelfregulering

Naast deze vaardigheden worden ook wel vaardigheden als ondernemerschap en duurzaam denken genoemd.

Model 21e eeuwse vaardigheden

Voogt en Pareja Roblin formuleerden in 2010 op basis van een literatuurstudie een lijst van 21e eeuwse vaardigheden die in verschillende modellen zijn opgenomen. Deze lijst vormde de basis voor een vereenvoudigd model dat Kennisnet voor scholen ontwierp. In 2016 publiceerden Kennisnet en SLO een vernieuwd model van 21e eeuwse vaardigheden. Het belangrijkste verschil met het eerdere model, is dat de vaardigheid ‘digitale geletterdheid’ niet meer apart voortkomt, maar is uitgesplitst in 4 zelfstandige vaardigheden: ict-basisvaardigheden, mediawijsheid, informatievaardigheden en computational thinking.

 

Model 21e eeuwse vaardigheden

 

Dat betekent voor de praktijk

SLO omschrijft de verschillende vaardigheden uit het model als volgt:

Communiceren

Het gaat bij communiceren om het effectief en efficiënt overbrengen en ontvangen van een boodschap. Meer specifiek gaat het om:

  • doelgericht kunnen uitwisselen van informatie met anderen
  • kunnen omgaan met verschillende communicatieve situaties
  • kunnen omgaan met verschillende communicatiemiddelen en het hanteren van verschillende strategieën daarbij
  • het hebben van inzicht in de mogelijkheden die ict biedt om effectief te communiceren

Kritisch denken

Bij kritisch denken gaat het om het kunnen formuleren van een eigen, onderbouwde visie of mening. Meer specifiek gaat het om:

  • effectief kunnen redeneren en formuleren
  • informatie kunnen interpreteren, analyseren en synthetiseren
  • hiaten in kennis kunnen signaleren
  • betekenisvolle vragen kunnen stellen
  • kritisch reflecteren op het eigen leerproces
  • openstaan voor alternatieve standpunten

Creatief denken en handelen

Bij creatief denken en handelen gaat het om het vermogen om nieuwe en/of ongebruikelijke maar toepasbare ideeën voor bestaande vraagstukken te vinden. Meer specifiek gaat het om:

  • het kennen en hanteren van creatieve technieken
  • het denken buiten gebaande paden
  • nieuwe samenhangen kunnen zien
  • het durven nemen van risico’s
  • fouten kunnen zien als leermogelijkheden
  • een ondernemende en onderzoekende houding

Creatief vermogen wordt het sterkst ontwikkeld in een rijke leeromgeving waarin leerlingen gestimuleerd worden om zelf oplossingen te bedenken.

Probleemoplossend denken en handelen

Probleemoplossend denken en handelen is het vermogen om een probleem te (h)erkennen en tot een plan te komen om het probleem op te lossen. Meer specifiek gaat het om:

  • problemen signaleren, analyseren en definiëren
  • strategieën kennen en hanteren om met onbekende problemen om te gaan
  • oplossingsstrategieën genereren, analyseren en selecteren
  • patronen en modellen creëren en beargumenteerde beslissingen nemen

Samenwerken

Bij samenwerken gaat het om het gezamenlijk realiseren van een doel en anderen daarbij kunnen aanvullen en ondersteunen. Meer specifiek gaat het om:

  • verschillende rollen bij jezelf en anderen (h)erkennen
  • hulp kunnen vragen, geven en ontvangen
  • een positieve en open houding ten aanzien van andere ideeën
  • respect voor culturele verschillen
  • kunnen onderhandelen en afspraken maken met anderen in een team
  • kunnen functioneren in heterogene groepen
  • effectief kunnen communiceren

Sociale en culturele vaardigheden

Bij deze vaardigheden gaat het om het effectief kunnen leren, werken en leven met mensen met verschillende etnische, culturele en sociale achtergronden. Meer specifiek gaat het om:

  • constructief kunnen communiceren in verschillende sociale situaties met respect voor andere visies, uitingen en gedragingen
  • het (her)kennen van gedragscodes in verschillende sociale situaties
  • eigen gevoelens kunnen herkennen en gekanaliseerd en constructief kunnen uiten
  • het tonen van inlevingsvermogen en belangstelling voor anderen
  • bewust zijn van de eigen individuele en collectieve verantwoordelijkheid als burger(s) in een samenleving

Ict- basisvaardigheden

Ict-(basis)vaardigheden zijn de onderlegger voor het geheel van digitale geletterdheid. Bij ict-basisvaardigheden gaat het om de kennis en vaardigheden die nodig zijn om de werking van digitale technologie en netwerken te begrijpen en te bedienen. Meer specifiek gaat het om:

  • om kunnen gaan met verschillende technologieën
  • begrijpen wat de mogelijkheden en beperkingen van technologie zijn
  • kunnen benoemen, aansluiten en bedienen van hardware
  • om kunnen gaan met tekstverwerkers, spreadsheet- programma’s en presentatiesoftware
  • kunnen werken met internet (browsers, e-mail)
  • kunnen omgaan met beveiligings- en privacyaspecten.

Informatievaardigheden

Bij informatievaardigheden gaat het om het kunnen vinden en analyseren van informatie uit bronnen. Meer specifiek gaat het om:

  • zoekvragen scherp kunnen formuleren
  • bronnen kunnen beoordelen op hun kwaliteit, bruikbaarheid en betrouwbaarheid
  • uit een veelheid van bronnen de benodigde informatie weten te vinden
  • informatie goed weten te selecteren, verwerken en gebruiken
  • op een goede manier weten te verwijzen naar bronnen en gebruikte informatie

Mediawijsheid

De vaardigheid ‘mediawijsheid’ wordt gedefinieerd als ‘het geheel van kennis, vaardigheden en mentaliteit waarmee burgers zich bewust, kritisch en actief kunnen bewegen in een complexe, veranderlijke en fundamenteel gemedialiseerde wereld.’ Meer specifiek gaat het om:

  • begrijpen hoe media gemaakt worden
  • inzicht hebben in de medialisering van de samenleving
  • zien hoe media de werkelijkheid kleuren
  • oriënteren binnen media-omgevingen
  • zelf content creëren
  • reflecteren op het eigen mediagebruik
  • doelen realiseren met media

Computational thinking

Bij computational thinking gaat het om het procesmatig (her)formuleren van problemen op een zodanige manier dat het mogelijk wordt om met computertechnologie het probleem op te lossen.

  • Computational thinking richt zich op de vaardigheden die essentieel zijn om problemen op te lossen waarbij veel informatie, variabelen en rekenkracht nodig zijn.
  • Computertechnologie gebruiken bij het zoeken naar oplossingen betekent inzicht krijgen in algoritmes (een reeks instructies om vanaf een beginpunt een bepaald doel te bereiken) en procedures (een verzameling activiteiten die in een bepaalde volgorde moet worden uitgevoerd)

Zelfregulering

Bij deze vaardigheid gaat het om het kunnen realiseren van doelgericht en passend gedrag. Meer specifiek gaat het om:

  • het stellen van realistische doelen en prioriteiten
  • doelgericht handelen (concentratie, zichzelf kunnen motiveren voor een taak en zich richten op de uitvoering)
  • monitoren van het proces door planning en time-management
  • reflectie op het handelen en de uitvoering van de taak, en feedback op het eigen gedrag en handelen benutten om adequate vervolgkeuzes te maken
  • inzicht hebben in de ontwikkeling van eigen competenties
  • verantwoording nemen voor eigen handelen en keuzes, en zicht hebben op consequenties van het eigen handelen voor de omgeving, ook op de lange termijn

21e eeuwse vaardigheden beoordelen en evalueren

Het kan lastig zijn om de mate waarin leerlingen 21e eeuwse vaardigheden beheersen te beoordelen, omdat de gewenste opbrengst niet eenduidig is. Hiervoor kunnen rubrics worden gebruikt. Rubrics zijn beoordelingsschalen. Verschillende onderdelen van een vaardigheid (bijvoorbeeld actief luisteren bij samenwerken) worden met zo’n schaal beoordeeld. Per onderdeel zijn er verschillende niveaus waarop een leerling beoordeeld kan worden. Een compleet ingevulde rubric geeft een goed beeld van de mate waarin een leerling een vaardigheid beheerst. Op de website van SLO kun je voorbeeldrubrics downloaden en die eventueel aanpassen voor je eigen lessen.


Onderdeel van een rubric, SLO 2006

Handreikingen

Quickscan 21e eeuwse vaardigheden

Wil je weten in hoeverre er in je school- of klascurriculum aandacht is voor 21e eeuwse vaardigheden? En waar de sterke en zwakke punten zitten in het curriculum? SLO ontwikkelde twee quickscans om die vragen te beantwoorden.

Online workshops digitale geletterdheid voor leraren

21e eeuwse vaardigheden in de les

Referenties

Titel 21e eeuwse vaardigheden in het curriculum van het funderend onderwijs
Beschrijving Uitgave van het SLO Nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling
Auteur(s) Annette Thijs, Petra Fisser en Monique van der Hoeven
Jaar 2014

Titel 21st century skills discussienota
Beschrijving De notitie geeft informatie over de definitie, implementatie en evaluatie van 21e eeuwse vaardigheden
Auteur(s) Voogt, J., & Pareja Roblin, N.
Jaar 2010

Bijlagen

Kennisnet
Kennisnet

Dit is een bijdrage van Kennisnet, de publieke organisatie voor onderwijs en ict.

Kennisnet.nl
Nog vragen?

Leraar24, het LerarenOntwikkelFonds en de Kennisrotonde helpen je graag.

Stel je vraag!

Geef jouw waardering: (klik om te waarderen)
Schrijver Joost Hulshof | 28-03-2016
Reactie Dit is van de vele propaganda filmpjes waar de onderwijscooperatie via Leraar24 patent op heeft.

Schrijf zelf een reactie

Als je je e-mailadres invult kunnen wij reageren op je reactie. Het e-mailadres wordt niet op de site getoond.

Leraar24 staat het delen, aanpassen en gebruiken van de gepubliceerde content op deze website toe, tenzij anders aangegeven, onder de voorwaarden in de Disclaimer.

Gerelateerd