Gedeeld eigenaarschap, leraren betrekken

KNOW | bijgewerkt op 22 mei 2013

Het begrip ‘eigenaarschap’ is vrij nieuw in het onderwijsveld, maar het was al uitvoerig onderzocht vanuit zowel de psychologische als de sociologische invalshoek. In dit dossier staat onder andere een artikel over wat eigenaarschap is en hoe het kan bijdragen aan succesvolle en duurzame schoolontwikkeling. In een praktijkgericht onderzoek is een model ontwikkeld dat gedeeld eigenaarschap in kaart brengt, zodat er gericht gewerkt kan worden aan het bevorderen van eigenaarschap.

Wat weten we?

‘De docent moet weer eigenaar van het onderwijs worden’. Het advies van de Commissie Leraren onder voorzitterschap van Rinnooy Kan LeerKracht! geeft aan hoe een kwantitatief tekort aan kwalitatief goede leraren voorkomen kan worden. Een van de oplossingen is het realiseren van een professionelere school. Daarin betrekt de schoolleiding leraren intensief bij organisatieverbeteringen en bij de besluitvorming rond alle onderwijsinhoudelijke beslissingen.

Zo ontstaat ruimte voor de leraar om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor de inrichting van zijn taken en het voorkomen van werkdruk. Het advies van de Onderwijsraad Leraarschap is eigenaarschap gaat in op de wijze waarop de ruimte en de positie van de professional binnen het onderwijs organisatorisch beter gestalte kan krijgen en wat organisatorisch-bestuurlijk gezien bevorderende dan wel belemmerende factoren voor het realiseren van een brede professionaliteit zijn. Het advies laat zien dat de leraar behalve werknemer tegelijkertijd een professionele beroepsbeoefenaar is die deskundig is op zijn vakgebied, die weet wat goed onderwijzen is en die dat besef van eigenaarschap uitdraagt.

Het begrip ‘eigenaarschap’ is vrij nieuw in het onderwijsveld, maar het was al uitvoerig onderzocht vanuit zowel de psychologische als de sociologische invalshoek. Daar wordt eigenaarschap gelinkt aan ‘positive organisational behavior’. Pierce (2009) stelt dat gedeeld eigenaarschap negatieve effecten van eigenaarschap (zoals weerstand) kan verminderen. Eigenaarschap wordt dan niet alleen op individueel niveau beleefd, maar ook op teamniveau en soms op organisatieniveau. Psychologisch eigenaarschap binnen de context van de organisatie wordt gedefinieerd als het gevoel van verantwoordelijkheid om beslissingen te nemen die in het belang zijn van de lange termijn van de organisatie. Teruggekoppeld naar het onderwijsveld betekent dit dat het gaat om de beleving van eigenaarschap van de schoolontwikkeling als geheel en niet om het eigenaarschap van de docent van zijn eigen lessen in zijn eigen lokaal.

Dat betekent voor de praktijk

Het artikel Gedeeld eigenaarschap van Loeffen en Springer (2010) beschrijft wat eigenaarschap is en hoe gedeeld eigenaarschap kan bijdragen aan succesvolle en duurzame schoolontwikkeling. Naast een korte beschrijving van praktijkgericht onderzoek naar eigenaarschap bij schoolontwikkeling wordt informatie gegeven over een model voor gedeeld eigenaarschap. De auteurs maken inzichtelijk hoe met dit model gewerkt kan worden aan het bevorderen van gedeeld eigenaarschap in school. Samen met Peter Camp is de ‘matrix voor gedeeld eigenaarschap’ ontwikkeld.

Matrix gedeeld eigenaarschap

Gedeeld eigenaarschap wordt bekeken op het niveau van beleid (richten), van organisatie (inrichten) en niveau van het personeel (verrichten). Scholen kunnen zien in hoeverre er al sprake is van gedeeld eigenaarschap en wat geschikte aanvliegroutes zijn om het te bevorderen. Gedeeld eigenaarschap is meer dan betrokkenheid of draagvlak. Het gaat over verbinding en docenten in hun kracht zetten.

Handreikingen

 

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.