Burgerschap

KNOW | bijgewerkt op 21 januari 2013

Met ingang van 1 februari 2006 zijn scholen wettelijk verplicht aandacht te besteden aan ‘actief burgerschap en sociale integratie’. Scholen kregen de taak om leerlingen voor te bereiden op een goede rol in de samenleving. Die samenleving verandert snel en wordt steeds meer gefragmenteerd en pluriform. Hierbij is het vinden van een goede balans tussen eigenbelang, belang van anderen en gemeenschapsbelang een belangrijke opgave. Dit artikel bevat informatie en tools ter bevordering van actief burgerschap, sociale integratie en morele, sociale en persoonlijke vorming.
kinderen in klas steken hand op

Wat weten we?

Bekkers e.a. (2010) constateren dat reflectie op de maatschappelijke stage het leereffect van de maatschappelijke stage vergroot en dus van belang is. Verder constateerden zij dat de reflectie vrijwel geen positief effect lijkt te hebben gehad op de burgerschapsontwikkeling van de door hen onderzochte leerlingen.

Internationale literatuur geeft aan dat door een (verplichte) community service of service learning leerlingen of studenten een hogere burgerschapszin ontwikkelen. Zo blijkt dat scholen tevreden zijn met de alternatieve leerroutes die service learning biedt (Raskoff en Sundeen, 1999; Ward, 2000). Verder verbetert de relatie tussen de school en de maatschappelijke organisaties onder invloed van de community service (Driscoll et al., 1996; Ward, 1996).

Er is hard gewerkt aan de inbedding van de maatschappelijke stage in het curriculum. Hoewel de maatschappelijke stage nu goed geïntegreerd lijkt te zijn in de visie van en de dagelijkse praktijk op de meeste scholen, blijft het voor sommige scholen een uitdaging om burgerschapsvorming een duidelijke plek te geven binnen het onderwijsprogramma. Het koppelen van burgerschap aan specifieke vakken is nog in ontwikkeling, maar in veel gevallen lijkt er een duidelijke link te zijn met aan de maatschappij georiënteerde vakken en de ontwikkeling van burgerschapscompetenties. Voor het meten van de burgerschapscompetenties is het instrument ‘Burgerschap Meten’ ontwikkeld.

Dat betekent voor de praktijk

In de meeste schoolplannen is een paragraaf opgenomen waarin de missie en visie zijn beschreven. In veelal fraaie en veelbelovende bewoordingen staat er iets geschreven over verantwoordelijkheid van het onderwijs ten aanzien van het opleiden of opvoeden van jongeren tot democratisch bewuste en betrokken burgers die hun verantwoordelijkheden niet uit de weg gaan, en zo meer. Hoe een en ander onderwijskundig wordt vertaald is voor veel schoolbestuurders nog niet zo makkelijk.

De publicatie Een actieve bijdrage aan burgerschap biedt handvatten om scholen te helpen burgerschapsvorming een onderwijskundig gezien logisch onderdeel te maken van het curriculum en te koppelen aan vakken of activiteiten. In een korte inleiding is beschreven hoe de publicatie is ingedeeld en hoe de verschillende onderdelen kunnen worden gebruikt om tot een onderwijskundige visie te komen en hoe deze vertaald kan worden naar de praktijk in of buiten het leslokaal. De publicatie Leerlingen in contact is een beschrijving van een uitwisselingsprogramma tussen scholen waarvan de leerlingpopulaties erg verschillen: stadsscholen en plattelandsscholen, zwart , wit en multiculti). Door middel van een monitor is onderzocht wat de effecten van de uitwisselingen waren.

Handreikingen

Zie hieronder:

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.