Hoe kunnen leraren in het vo de leesvaardigheid bevorderen?

KNOW | bijgewerkt op 31 januari 2014

De leesvaardigheid van leerlingen is vaak zwakker dan gewenst voor de studieloopbaan. Tegelijkertijd kunnen docenten in het voortgezet onderwijs steun gebruiken bij hun professionele ontwikkeling. Het Atlas College in Hoorn onderzocht hoe het leesvaardigheidsonderwijs structureel kan worden verbeterd. Het wil bovendien docenten inspireren en kansen bieden om hun reflecterende houding en onderzoeksvaardigheden verder te ontwikkelen. Zo kunnen zij uitgroeien tot excellente docent-onderzoekers.

Wat weten we?

Professionele ontwikkeling van docenten is essentieel voor de kwaliteit van het onderwijs. Docenten dienen zelf goed op de hoogte te zijn van moderne ontwikkelingen in hun vakgebied, om een realistisch beeld te kunnen geven van een eventuele toekomst binnen dat vak. Professionele ontwikkeling is een continu proces, dat begint direct na het afronden van de initiële lerarenopleiding en zich gedurende de gehele loopbaan voortzet (Borko, 2004). Onderzoek laat zien dat zonder begeleiding die ontwikkeling lang niet altijd blijft doorgaan (Brekelmans et al., 2005; Van der Grift et al., 2011). Dit vraagt om activiteiten om de professionele ontwikkeling gericht te stimuleren (Bakkenes, Vermunt, & Wubbels, 2010). Ook ontwikkelingen in vakgebieden en nieuwe inzichten en methoden van onderwijs de innerlijke noodzaak tot opfrissen maken het noodzakelijk dat docenten zich blijven ontwikkelen. We willen docenten Nederlands inspireren tot nieuwe vormen van leesonderwijs door de relatie tussen didactische interventies en de resultaten van leerlingen zichtbaar te maken (opbrengstgericht onderwijs). We zijn bovendien geïnspireerd door onderzoek van Hattie (2003) naar kenmerken van ‘expert teachers’, het gedachtegoed van Rijlaarsdam (2012) over de docent als ontwerp-onderzoeker en dat van Schön (1983) en Korthagen (2001) over de docent als ‘reflective practitioner’.

Meer informatie over dit onderwerp kunt u vinden in Taal VO – Begrijpend lezen en Professionele ontwikkeling van de leraar: motivatie van de leraar.

Dat betekent voor de praktijk

Binnen de scholen van het Atlas College is in het kader van de SLOA-regeling onderzoek gedaan naar leesdidactiek in verschillende leerjaren en verschillende schooltypen. Nevendoel van het project was bijdragen aan de professionalisering van de betrokken docenten.

Leesdidactiek
Binnen de verschillende scholen is er door een viertal docenten onderzoek gedaan naar leesdidactiek. De onderzoeken werden begeleid door een onderzoeker van de UvA. Deze onderzoeken hebben verschillende inzichten opgeleverd en waren aanleiding tot vervolgactiviteiten in de betrokken scholen. Zo bleek uit het onderzoek van Dane (2013) dat methodeteksten bij andere vakken dan Nederlands niet altijd goed geschreven zijn. Daarnaast controleert niet iedere docent achteraf of leerlingen de tekst wel begrepen hebben. Binnen hetonderzoek van Keehnen (2013) werd een nieuwe methode voor leesonderwijs getest. Hierbij keken leerlingen naar een video waarin een andere leerling hardop leesstrategieën toepast. Uit toetsresultaten bleek dat deze methode een hoger rendement opleverde dan de reguliere methode. Lauxtermann (2013) heeft onderzocht in hoeverre het huidige fictie-onderwijs op het VMBO aansloot op de behoeften van jongens. Deze groep vindt o.a. boeken lezen op school prettiger dan thuis lezen en heeft voorkeur voor genres met beeld, zoals films en strips. Malij (2013) onderzocht de effecten van een nieuwe woordbegripstrategie in 5 HAVO. Hieruit bleek dat de experimentele groep meer vooruitgang had geboekt qua woordbegrip terwijl de controlegroep beter scoorde op leesvaardigheid. Wel vond de experimentele groep de lessen aantrekkelijker. Uit de onderzoeken zijn een werkgroep leesbeleid, een geheel nieuw fictiecurriculum en een docent-ontwerpteam voor taalbeleid voortgekomen. Daarnaast wordt in samenwerking met een docent natuurkunde gewerkt aan een nieuwe methode voor talige natuurkunde-opgaven.

Docentprofessionalisering
In het kader van docentprofessionalisering is er ook onderzocht in welke mate er gedurende vier jaar sprake was van expertiseverhoging bij docenten. Deze expertise werd uitgesplitst in vier deelgebieden: vakdidactische kennis, vakdidactische vaardigheden, ontwikkelvaardigheden en onderzoeksvaardigheden op het gebied van leesvaardigheid. Uit het tweede deel van het onderzoek kan geconcludeerd worden dat expertiseverhoging in alle vier de deelgebieden ervaren is door de deelnemende docenten. Zij hebben naar eigen zeggen meer vakdidactische kennis en vaardigheden, meer vaardigheid in het ontwikkelen van een effectief leesvaardigheidscurriculum en meer onderzoeksvaardigheid dan voor het project. Daarnaast had de werkgroep van docenten die onderzoek deden rond het thema leesdidactiek binnen de scholengroep een stimulerende werking op collega’s.

Voor een volledige beschrijving van de uitkomsten zie de eindrapportage.

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.