Gezonde leefstijl stimuleren

KNOW | bijgewerkt op 31 januari 2014

Het aantal jongeren met overgewicht blijft naar verwachting de komende jaren toenemen. Vooral bij vmbo-leerlingen is het risico groot. Het Marcanti College speelt op dit probleem in met het project ‘Op weg naar de vitale school’. De school wil bij leerlingen en medewerkers het bewustzijn en de kennis over een actieve en gezonde leefstijl vergroten.

Wat weten we?

Onder leerplichtige jongeren is onderzoek gedaan naar gezondheid en bewegen. Een studie naar gezondheid en leefstijl van scholieren in Nederland toont aan dat vmbo-leerlingen minder goed eten, meer roken en drinken en minder bewegen in vergelijking met havo/vwo-leerlingen (Dorsselaer et al., 2010). Uit onderzoek onder vmbo-leerlingen (TNO, 2012) blijkt dat slechts 41,6% van de leerlingen voldoet aan beweegnorm. Ruim 30% voldoet aan de norm voor sedentair gedrag en 10,8% van de vmbo-leerlingen kampt met overgewicht.

Tussen groepen jongeren bestaan duidelijke verschillen in hun eet- en beweegpatroon. Meisjes eten in het voortgezet onderwijs over het algemeen gezonder, maar bewegen en sporten minder vaak dan jongens. Autochtone leerlingen ontbijten vaker dan allochtone leerlingen, maar snoepen ook vaker. Ze bewegen en sporten ook meer dan allochtone leerlingen. Allochtone jongeren en vmbo-leerlingen zijn vaker online en kijken meer tv dan autochtone jongeren en havo- en vwo-leerlingen. Ook spelen vmbo-leerlingen vaker computerspelletjes (Dorsselaer et al., 2010).

Het aantal vmbo-jongeren dat ongezond gedrag vertoont, stijgt met name rond de leeftijd van dertien à veertien jaar. Voor havo- en vwo-leerlingen ligt dit gemiddeld twee jaar later: bij havo-leerlingen zo rond het vijftiende levensjaar en bij vwo-leerlingen rond het zestiende levensjaar (RIVM, 2010). Volgens de onderzoekers is de leeftijdsfase 12 tot 17 cruciaal voor de ontwikkeling van een gezonde leefstijl (Dorsselaer et al., 2010). Dit maakt de urgentie om hier binnen het onderwijs aandacht aan te besteden groot.

Meer informatie over dit onderwerp kunt u vinden in Leren en leerprocessen: motivatie van de leraar en School en omgeving.

Dat betekent voor de praktijk

Het Marcanti College heeft de afgelopen twee jaar verschillende interventies en activiteiten ingezet en uitgevoerd om de leefstijl van jongeren te verbeteren. De maatregelen richtten zich op het uitbreiden en aantrekkelijker maken van het sportaanbod, het creëren van een gezondere omgeving en het bevorderen van het bewustzijn van leerlingen en docenten over een gezonde leefstijl. Dit project, dat was opgezet in het kader van de SLOA-regeling, was de aanzet tot een ‘Vitale School’.

Leefstijl leerlingen en bewustwording docenten
De leefstijl van de leerlingen is in kaart gebracht met een vragenlijst en een beweegtest. Tussen 2011 en 2013 zijn leerlingen meer gaan bewegen. Het aantal leerlingen dat iedere dag lopend of fietsend naar school gaat, is van 30% toegenomen naar 43%. Daarnaast zijn de leerlingen ook meer gaan sporten, en zitten zij minder voor de tv en achter de computer. Echter, op beide meetmomenten voldoen de leerlingen nog niet aan de norm. Een belangrijk resultaat van het project is de bewustwording bij docenten. Bijna alle docenten vinden het belangrijk dat leerlingen zich bewust zijn van het belang van beweging en gezonde voeding. Meer dan de helft van de docenten (58%) voelt zich betrokken bij het thema ‘Vitale School’ en geeft aan met leerlingen in gesprek te gaan over een gezonde leefstijl.

Interventies in het onderwijs
Het sportinitiatief Topscore is in het schooljaar 2011-2012 verplicht gesteld voor alle eerstejaars. Zowel leerlingen als docenten waren echter niet altijd gemotiveerd of tevreden. Daarom is deelname in het schooljaar 2012- 2013 vrijwillig gemaakt. Er is tevens gewerkt met DOiT (Dutch Obesity Intervention for Teenagers). De sectie LO heeft een nieuw vakwerkplan opgesteld. In het schooljaar 2012-2013 is het vakwerkplan geïmplementeerd. Het draagvlak bleek verminderd waardoor de ondersteuning vanuit het management achterbleef.

Kantinebeleid
Na het aanpassen van het assortiment is het aanbod van de kantine gezonder geworden. In mei 2012 waren er 35% basisproducten, dit is verhoogd naar 48% basisproducten in april 2013. Als reactie op het gezondere assortiment, liepen de verkoopcijfers terug. De focus voor schooljaar 2013-2014 ligt daarom op het creëren van meer draagvlak en betrokkenheid van leerlingen en docenten, inzicht krijgen in wensen van leerlingen t.o.v. het assortiment en meer aandacht voor handhaving van beleid en het stellen van regels.

Handreikingen

Vakwerkplan
In het schooljaar 2011-2012 heeft de sectie LO de opdracht gekregen om een nieuw vakwerkplan uit te werken. Een vakwerkplan is een bundeling van afspraken binnen een sectie over het wat, hoe en waarom van het programma lichamelijke opvoeding. In het schooljaar 2013-2014 wordt ingezet op vergroten van het draagvlak, naleven van het vakwerkplan en structurele inbedding van het vakwerkplan.

DOiT
Eerder al is de sectie LO gaan werken met de materialen van DOiT (Dutch Obesity intervention for Teenagers), een initiatief om obesitas bij jongeren tegen te gaan. DOiT biedt een lespakket met theorielessen, bewegingslessen en verdiepingslessen waarbinnen aandacht wordt besteed aan een gezonde leefstijl. Het programma is ontwikkeld door het EMGO+ Instituut afdeling Sociale Geneeskunde van het VU medisch centrum. Het lespakket heeft gedurende de onderzoeksperiode een vaste plek in het curriculum voor de onderbouw gekregen. Hierbinnen was wel ruimte voor de eigen inbreng van docenten. Docenten hebben ieder op hun eigen manier gewerkt met de methode om deze beter aan te laten sluiten bij de behoeften van de doelgroep.

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.