Docent leiderschap

KNOW | bijgewerkt op 29 november 2013

Leraren zijn de spil waar het in het onderwijs om draait. De laatste decennia vindt de, hernieuwde, erkenning van dit gegeven ook zijn weg naar leiderschap. Bij ‘teacher leadership’ gaat het om vragen als: hoe, wanneer en onder welke condities kunnen leraren leiderschap binnen de school uitoefenen, en welke effecten heeft dat? In het Nederlands wordt dit doorgaans vertaald als ‘docent leiderschap’. Het heeft grote verwantschap met ‘gedeeld leiderschap’.

Onder ‘docent leiderschap’ worden heel verschillende dingen verstaan. Het kan gaan om informele rollen, maar ook om geformaliseerde rollen in de vorm van taken en functies. Bovendien verwijst ‘docent leiderschap’ naar terreinen die variëren van

  • het coachen van (jonge) collega’s
  • via het vervullen van een voortrekkersrol in projecten
  • tot het verbinden van de school met partijen de school, zoals ouders en andere organisaties

‘Docent leiderschap’ op drie verschillende manieren ingezet:

  • Als doel op zich: opdat leraren worden erkend en gewaardeerd voor wat ze doen; en/of om het ontwikkelen van expertise van leraren mogelijk te maken
  • Als middel: om het eigenaarschap en de betrokkenheid van leraren te verkrijgen of te vergroten
  • Als instrument: om uitblinkende leraren te belonen

Vanuit het perspectief van leiderschap, spelen bij docent leiderschap ook vragen omtrent de verdeling van macht binnen de school, en machtsmechanismen tussen leraren en schoolleiders en leraren onderling een rol.

Schoolleiders hebben een belangrijke rol in het wel of geen echte ruimte bieden aan docent leiderschap.

Leraren hebben op hun beurt een belangrijke rol in het aan de kaak stellen en doorbreken van hiërarchische structuren en gedragspatronen die daar op gebaseerd zijn.

Wat weten we?

Uit tal van onderzoek blijkt dat aan drie – onderling sterk met elkaar samenhangende – condities voldaan moet zijn, wil docent leiderschap een reële kant van slagen krijgen binnen de school. Die condities zijn verwant met het werken in professionele leergemeenschappen.

Cultuur
Docent leiderschap gedijt in een cultuur waarin onder meer sprake is van

  • een gedeelde visie en focus op leren
  • ruimte voor een onderzoekende houding en kritische vragen
  • leraren die reflecteren op hun eigen praktijk
  • leraren die gewend zijn met elkaar samen te werken
  • gedeelde verantwoordelijkheid
  • betrokkenheid van leraren bij besluitvorming

Rollen en relaties
Docent leiderschap vereist ook:

  • waardering van collega’s voor specifieke expertise, inbreng of rol
  • dat relaties tussen leraren onderling en tussen leraren en schoolleider zijn gebaseerd op wederzijds vertrouwen
  • leraren die hun leiderschap uitoefenen op centrale aspecten van doceren en leerprocessen (en niet op het gebied van administratieve taken)
  • afwezigheid van sterk hiërarchische relaties

Structuren
Docent leiderschap vereist bovendien:

  • voldoende tijd voor de leraar die ook leiderschap binnen de school uitoefent
  • vervlechting tussen het beleid van de school op het gebied van docent leiderschap, en het beleid op het gebied van professionele ontwikkeling
  • de mogelijkheid voor leraren (ook in termen van aanwezigheid en roostering) om daadwerkelijk samen te werken en uit te wisselen

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.