onderzoek
po
vo
mbo
so

Vormgeving van partnerschap tussen ouders en school

Er is veel onderzoek gedaan naar ouderbetrokkenheid of parental involvement. Het gaat dan om de betrokkenheid van ouders bij de opvoeding en de begeleiding van hun kind, en de invloed daarvan op diens ontwikkeling, leren en welbevinden.

De term ouderbetrokkenheid wordt daarbij – aldus een veelgehoorde klacht – in algemene zin gebruikt of heel uiteenlopend gedefinieerd. Met als gevolg dat ouderbetrokkenheid als containerbegrip nogal uiteenlopende zaken omvat: goed ouderschap thuis, contacten tussen ouders en school, en participatie van ouders in schoolactiviteiten (Desforges & Abouchaar, 2003; Bakker e.a., 2013).

Shute e.a (2010) benadrukken dat alleen al de ouderbetrokkenheid thuis een multidimensionaal begrip blijkt. Als belangrijke dimensies komen vrij consistent naar voren: gesprekken van ouders met hun kind over zaken die met school samenhangen, de aspiraties en verwachtingen die ouders hebben omtrent de schoolprestaties van hun kind, de structuur die ze hun kind thuis bieden en de opvoedingsstijl thuis (waarbij er een positieve invloed uitgaat van een autoritatieve stijl). Van invloed zijn ook de eigen ervaringen van ouders met onderwijs.

Veel onderzoek richt zich op ouders van jongere kinderen, in het primair onderwijs. Daarbij gaat het meestal vooral om effecten van activiteiten die direct verband houden met de (schoolse) ontwikkeling en het (schoolse) leren van kinderen. Er is minder oog voor de effecten van vormen van ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie die een meer indirect effect hebben. Voorbeelden daarvan zijn de invloed van ‘contact hebben met school of op school komen’ op de mindset van ouders. Er is ook minder aandacht voor de effecten van de inzet van het sociaal kapitaal dat met ‘ouderbetrokkenheid’ beschikbaar komt voor de schoolgemeenschap.

Tenslotte is er meer onderzoek gedaan naar min of meer spontaan tot stand komende vormen van ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie dan naar partnerschap tussen ouders en school als gevolg van actieve, door visie en beleid geleide interventies (zie bijvoorbeeld Jeynes, 2012; Klaassen, 2008).

In het verleden behaalde successen

Als gevolg van die focus van onderzoek blijft in grote mate onduidelijk wat mogelijk is onder optimale omstandigheden. Dat geldt met name voor de vormen van onderwijs volgend op het primair onderwijs (traditioneel de vorm van onderwijs waarbij ouders het meest betrokken zijn). De meermalen geconstateerde verschillen in ouderbetrokkenheid tussen verschillende onderwijssectoren (Hill & Tyson, 2009; Shute e.a, 2010) vraagt daarom enige relativering. Het zegt iets over de feitelijke situatie, niet over wat haalbaar is bij een proactief beleid.

Wat weten we?

Uit onderzoek komt naar voren dat de volgende algemene kritische factoren ertoe doen. (Naast algemene kritische succesfactoren zijn er specifieke die gelden voor bepaalde werkwijzen. Zo is bij een peiling onder ouders over bepaalde zaken een zorgvuldige feedback over wat de school daarvan geleerd heeft en wat ze ermee doet een specifieke kritische succesfactor). Als algemene kritische factoren komen naar voren:

  • het werken vanuit een inspirerende, integrale visie;
  • het formuleren van een daarbij aansluitende ambitie;
  • het voeren van integraal, proactief beleid, aansluitend bij visie en ambitie;
  • inspirerend leiderschap;
  • een bij partnerschap passende grondhouding en een idem schoolcultuur;
  • duidelijke en transparante schoolstructuur en werkprocessen;
  • op partnerschap afgestemde communicatie, dialoog, samenwerking en ontmoeting;
  • aandacht voor de eventueel noodzakelijke toerusting van betrokkenen.

Bij de ontwikkeling van een eigen visie en eigen beleid is lering te trekken uit goede praktijken (good practices).

Dat betekent voor de praktijk

Zelfde principes, andere uitwerking

De principes onder het partnerschap tussen ouders en school zijn van onderwijssector tot onderwijssector niet anders. De concrete vormgeving ziet er anders uit, o.m. als gevolg van het groeiende eigen regievermogen van jongeren en het feit dat ouders tegen de grenzen kunnen aanlopen van hun eigen – aan het onderwijs van hun kind gerelateerde – kennis en inzichten en op dat vlak hun kind minder goed kunnen ondersteunen (Herweijer & Vogels, 2013). Het sterkst is het partnerschap ontwikkeld in het (pre)primair onderwijs. In het voortgezet onderwijs is het in ontwikkeling. Meer recent is het ook een thema dat in het MBO speelt. Een sector die zeker aandacht verdient is de initiële en voortgezette scholing van leraren.

Handreikingen

Tal van instrumenten lenen zich ervoor om de betrokkenheid van ouders bij de ontwikkeling en het leren van hun kind thuis en op school te versterken. Instrumenten op zich zijn neutraal. Ze ontlenen hun betekenis aan het doel waarvoor en de context waarin ze worden ingezet. Belangrijke criteria voor het beoordelen van de geschiktheid van instrumenten zijn hier: passen ze bij de visie van de school (en ouders) op partnerschap, geven ze aan wat de goede dingen zijn en wanneer die goed gedaan worden, helpen ze het daarbij horende beleid vorm te geven en ten uitvoer te brengen, dragen ze bij aan de ontwikkeling van wat Smit e.a. (2012a) partnerschapsstructuur, partnerschapscultuur, partnerschapsbereidheid, partnerschapsvaardigheid noemen?

Een algemene handreiking rond de implementatie van educatief partnerschap in de praktijk in alle onderwijssectoren biedt Samen kun je meer dan alleen (Beek e.a., 2007). Dit pleit ervoor partnerschap te ontwikkelen op basis van de metafoor van een traject dat ouders, kind en school samen lopen gedurende de tijd dat het kind op school is. Dat traject wordt geleed in een voortraject (van eerste oriëntatie van ouders en kind op de keuze voor de school tot en met de inschrijving), een hoofdtraject (vanaf de inschrijving tot de voorbereiding op het vertrek) en een natraject (vanaf de voorbereiding op het vertrek tot enkele maanden na vertrek). Ook het bekende zogenoemde 12-cellenschema wordt erin besproken.

Zie voor een overzichtelijke samenvatting van wat er komt kijken bij de ontwikkeling of versterking van partnerschap De Wit (2015). Een bij Samen kun je meer dan alleen (2007) aansluitende set algemene handreikingen (door gebruikers zelf op maat te snijden voor hun specifieke situatie) is opgenomen in Ouders als educatieve partner. Handreikingen (De Wit, 2005) en in de Pareltjes van partnerschap-reeks van NKO (2007): informatie vanuit de school, de intake, huisbezoek, introductie van ouders in de schoolgemeenschap, workshops van en voor ouders, ouders voor ouders, contact- of klassenouders, kijkavond, ontwikkelingsgesprek, de voortgaande dialoog over de ontwikkeling en de vorderingen van het kind, ouderpanels of klankbordgroepen, onderwijscafé, exitgesprek, de overgang van PO naar VO, inloopuur, ouderuur.

Informatie over o.a. wat ouders beweegt, de vormgeving van ouderbetrokkenheid op school, het communiceren met ouders, de praktijk van ouderbetrokkenheid is vervat in De Vries’ Handboek Ouders in de school (2010). Recent verscheen een boek over het werken met zogenoemde Ouderroutines: welkomstgesprek, huisbezoek, kijkmomenten in de groep, klassenboek, rondleiding door kinderen, ouderkring, terugkijkboek, weblog, themabrief, knutseltas, ouderhulpkaarten, logeerknuffel, helpende handen, ouders als expert, thematafel met spullen van thuis, familiemuur en ouderkamer (Van den Berg, Christiaanse, Dankers & Groot-Ketelaars, 2013).

Beschrijving
Attempts to enhance parental involvement in education occupy governments, administrators, educators and parents' organisations across North America, Australasia, continental Europe, Scandinavia and the UK.
Auteur(s)
Desforges, Ch. & Abouchaar, A.
Jaar
2003

Auteur(s)
Bakker, J., E. Denessen, M. Dennissen & H. Oolbekkink-Marchand
Jaar
2013

Auteur(s)
Shute, V. J., E.G. Hansen, J.S. Underwood & R. Razzouk, R.
Jaar
2010

Auteur(s)
Jeynes, W.
Jaar
2012

Auteur(s)
Klaassen, C.
Jaar
2008

Beschrijving
In: Developmental Psychology (2009) Vol 45, No 3, p. 740-763
Auteur(s)
Hill, N.E. & D. F. Tyson
Jaar
2009

Beschrijving
Verslag verdeeld over drie uitgaven van enkele belangrijke onderzoeksresultaten met betrekking tot de rol en effecten van ouderbetrokkenheid in het primair onderwijs.
Auteur(s)
Voskens, C. & Cijvat, I.
Jaar
2008

Auteur(s)
Lusse, M. met medewerking van G. Walraven en S. de la Rie
Jaar
2012

Auteur(s)
Menheere, A. & E. Hooge
Jaar
2010

Beschrijving
In: Journal of the European Teacher Education Network JETEN, Volume 6, 144-157
Auteur(s)
Menheere, A. & E.H. Hooge
Jaar
2010

Auteur(s)
Smit, F., G. Driessen, R. Sluiter & M. Brus
Jaar
2007

Auteur(s)
Smit, F., M. Wester & J. van Kuijk
Jaar
2012

Auteur(s)
Smit, F., Sluiter, R. & Driessen, G.
Jaar
2006

Beschrijving
(Meesterklasbijdragen 2)
Auteur(s)
Smit, F. (red.)
Jaar
2012

Auteur(s)
Herweijer, L. & R. Vogels m.m.v. I. Andriessen
Jaar
2013

Auteur(s)
Smit, F., M. Wester & J. van Kuijk
Jaar
2012

Auteur(s)
Wit, C. de
Jaar
2015

Beschrijving
In deze brochure wordt antwoord gegeven op vragen rond het begrip (educatief) partnerschap, wat daaronder wordt verstaan, waarom men er voor zou kiezen en hoe je het samen met ouders vormgeeft.
Auteur(s)
Beek, S., Rooijen, A. van & Wit, C. de
Jaar
2007

Auteur(s)
NKO
Jaar
2007

Auteur(s)
NKO
Jaar
2007

Beschrijving
Auteur(s)
De Vries, P.
Jaar
2012

Auteur(s)
Berg, I. van den, H. Christiaanse, L. Dankers & E. Groot-Ketelaars
Jaar
2013

Auteur(s)
FORUM
Jaar
2008


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.