De onderzoekende leraar in de school

KNOW | bijgewerkt op 18 april 2013

Schoolbeleid gericht op verbetering van de onderwijsprestaties en verhogen van leeropbrengsten krijgt niet altijd een vertaalslag in het handelen van leraren. Ook blijkt dat leraren die verbeteringen willen aanbrengen in hun lespraktijk onvoldoende tijd en ruimte krijgen.

Behalve kennis en onderzoeksvaardigheden, nemen zowel bewustwording als intentie tot anders handelen in de klas toe. Professionele ontwikkeling wordt verdiept door interactie met collega’s. De realiteit leert echter dat leraren hun ervaringen nauwelijks delen. Er ontbreekt een platform waar op systematische wijze wordt gewerkt aan onderwijsverbetering.

Wat weten we?

Over de ontwikkeling van een onderzoekende houding in het onderwijs in Nederland verschijnen de eerste publicaties in 2008. Er zijn positieve geluiden over het doen van onderzoek door leraren naar hun eigen praktijk (Dieleman, 2007).

ITS (2010) deed onderzoek in het kader van Durven, Delen, Doen (expeditie II) en noemt positieve effecten over de kwaliteit van de innovaties als leraren zelf hun innovaties evalueren op kwaliteit van de innovatie en het enthousiasme bij individuele leraren over het doen van onderzoek naar de eigen praktijk. Deed ITS onderzoek over scholen die kwaliteitsonderzoek toepasten op hun eigen innovaties, Castelijns et. al. (2008) beschrijven hoe scholen door te participeren in een onderzoeksnetwerk hun eigen kennis produceren over de kwaliteit van hun onderwijsconcept en de effecten daarvan op de verbetering van die kwaliteit. Het effect van deze wijze van onderzoek doen, is dat er een grote mate van eigenaarschap is over de onderzoeksresultaten en schoolontwikkeling.

Kelchtermans (2010) wijst op een mogelijk uitholling van het begrip ‘onderzoek’ dat toch vooral op universiteiten plaats vindt. Biesta (2003) spreekt daarom ook liever van inquiry.

Over het ontwikkelen van een onderzoekende cultuur in scholen in Nederland is nog vrij weinig bekend. Wat wel bekend is, is dat de verspreiding van de resultaten van practitioner research (of wellicht liever: inquiry)  in scholen onder collega-leraren moeizaam verloopt (Meijer et. al., 2010). Het ontbreken van een onderzoekende cultuur kan daar debet aan zijn.

APS richt zich in een project op die onderzoekende cultuur van een school die op basis van een systematisch proces kennis produceert met het oog op het verbeteren van kwaliteit van de eigen onderwijspraktijk.

Dat betekent voor de praktijk

Onderzoek door leraren behoort in de perceptie van docenten en leidinggevenden nog lang niet tot de vaste taken van de school. Uitvoering van onderwijs en de complexe dynamiek die daarbij hoort staat haaks op de benodigde randvoorwaarden voor onderzoek: tijd, rust, afstand, structuur. Anderson & Herr (1999) zeggen: Scholen moeten van een doe- naar een denkcultuur (PS p. 235).

De realiteit van ‘de onderzoekende leraar in een onderzoekende school’ lijkt ver weg. Toch kan onderzoek in de school veel opleveren voor het verbeteren van de (eigen) onderwijspraktijk en het samenwerken in onderzoek en kennisdelen bijdragen aan de ontwikkeling van leraren(teams).

Als een onderzoeksproject een duidelijke plaats heeft in de schoolorganisatie, dan is er opbrengst voor de hele school (Meijer, Meirink, Lockhorst, Oolbekink-Marchand, 2010). De schoolorganisatie lijkt, evenals psychologische factoren bij de leerkracht, een sterke invloed te hebben op het leren door de leerkracht (Kwakman, 2003; Rowan, Raudenbush, & Kang, 1991, in Geijsel, leegers, Stoel, R.D. & Krüger, 2008).

In onderzoekende scholen zijn lerarenmotivatie en samenwerking tussen de leerkrachten nodig om een onderzoekende cultuur te creëren (Geijsel, Sleegers, Stoel & Kruger, 2009; Kruger, 2007). Een professionele leergemeenschap is een zichtbaar platform in de school waar bestaande kennis kan worden gedeeld, verdiept en nieuwe kennis geconstrueerd. Bestaande cultuur en waarden zullen door professionele leergemeenschappen, PLG’s), worden omgevormd. Hierdoor worden problemen als individualisme en isolatie van leerkrachten tegengegaan (Wong, 2010).

Dit project heeft meerdere cases opgeleverd waarbij het proces van werken aan een professionele cultuur is beschreven. Deze cases leverden waardevolle inzichten op voor scholen die aan een onderzoekende schoolcultuur willen werken.

Handreikingen

Het project heeft als een van de eindproducten een Kaartenwaaier opgeleverd als handreiking voor andere scholen die zich willen oriënteren op onderzoek doen in de school. Teamleiders kunnen aan de hand van de kaarten samen met het team reflecteren op mogelijke onderzoeksvragen en onderzoeksaanpak. De kaartenwaaier is bedoeld om de dialoog over onderzoek in het team op gang te brengen. Op de voorkant van de kaart staat een beeld en een korte vraag, bedoeld om vrij te associëren in een gesprek. De achterkant bevat meer informatie en deelvragen om mee aan de slag te gaan.

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.