Ambulante begeleiding

KNOW | bijgewerkt op 07 februari 2013

Het project ‘Ambulante begeleiding in het voortgezet onderwijs’ is een R&D-project dat KPC Groep uitvoerde (2008-2010) in opdracht van het ministerie van OCW. In dit project is men aan de slag gegaan met een aantal problemen die zich voordoen bij ambulante begeleiding:

  • Onduidelijkheid over het rendement van ambulante begeleiding. Wat levert het op en hoe tonen we dat aan?
  • Onduidelijkheid over taken en verantwoordelijkheden van de ambulant begeleider. En ook over de relatie met het regulier onderwijs.
  • Explosieve toename van leerlingen in de ambulante begeleiding, m.n. leerlingen met gedrags- en sociaal-emotionele problematiek.

Wat weten we?

Er mag worden gesteld dat ambulante begeleiding altijd een prominente rol heeft gespeeld in de relatie tussen het speciaal en het regulier onderwijs. Passend onderwijs is het kader waarbinnen het regulier en het speciaal onderwijs elkaar vinden. Zij ontwerpen gezamenlijk een dekkend en samenhangend onderwijssysteem, waar specialistische ondersteuning en speciaal onderwijs integraal deel van uitmaken. Bijzonder aandachtspunt daarbij is duidelijkheid over de verantwoordelijkheden.

Er is op wetenschappelijk niveau nauwelijks onderzoek gedaan naar de effectiviteit van ambulante begeleiding. De WEC-Raad constateerde in 2008 dat er naast tevredenheid over de dienstverlening ook de nodige kritiek is vanuit de partners in primair, voortgezet en beroepsonderwijs.

In het voortgezet onderwijs zijn veel leraren onbekend met het bestaan en de mogelijkheden van ambulante begeleiding (Beekhoven, Jepma & Timmerhuis, 2009). Dit kan iets zeggen over de mate van benaderbaarheid en laagdrempeligheid van de ambulante begeleiding. Het aanbod van de ambulante begeleiding zal meer en meer vraaggestuurd moeten worden afgestemd op het onderwijszorgprofiel van scholen en de ondersteuningsbehoeften van leraren in relatie tot hun leerlingen met specifieke zorgbehoeften.

De taakstelling van de ambulant begeleider is niet wettelijk vastgelegd. In 2004 is een competentieprofiel ontwikkeld voor ambulant begeleiders van cluster 2 (Feringa & Hoogendoorn). IVA beleidsonderzoek heeft na aanleiding van de invoering van passend onderwijs op verzoek van de Landelijke Beroepsgroep voor ambulant begeleiders dit competentieprofiel nader onderzocht en geactualiseerd (Van Vijfeijken, Teurlings & Liebregts, 2010). In dit onderzoek wordt de conclusie getrokken dat het formuleren van een uniform en algemeen geldend competentieprofiel (vooralsnog) niet mogelijk en ook niet wenselijk is.

Dat betekent voor de praktijk

In het onderzoeksverslag Ambulante begeleiding in het voortgezet onderwijs (2010) wordt uitgebreid verslag gedaan van het gelijknamige project. Hierin stonden twee vragen centraal:

  • Wat zijn de mogelijkheden om vraag- en resultaatgericht de kwaliteit van ambulante begeleiding in kaart te brengen en vervolgens te verbeteren?
  • Wat zijn scenario’s en mogelijke (samenwerkings)vormen om ambulante begeleiding op een flexibele, efficiënte en opbrengstgerichte manier (cluster- dan wel sectoroverstijgend) in de regio in te richten en te organiseren?

Op basis van literatuuronderzoek, interviews met ambulant begeleiders, leraren, mentoren en zorgcoördinatoren en bijeenkomsten met de expertgroep is gekozen om het INK-managementmodel uit te werken als instrument om de kwaliteit van ambulante begeleiding in kaart te brengen en te verbeteren. In pilotbijeenkomsten zijn de concepten uitvoerig besproken en hebben de deelnemers voorstellen en aanpassingen gedaan om het instrument geschikt te maken als kwaliteitsinstrument. Duidelijk is dat de kracht van het INK-managementmodel schuilt in de integratieve benadering. Alle aandachts- en resultaatgebieden die van belang zijn voor het goed functioneren van een dienst Ambulante Begeleiding passeren de revue. Het INK-managementmodel biedt de mogelijkheid om vraag- en resultaatgericht de kwaliteit van ambulante begeleiding in kaart te brengen en vervolgens te verbeteren.

Handreikingen

F-act. Handreiking effectieve ambulante begeleiding (2010) is een handreiking voor het bieden van effectieve ambulante begeleiding. Met als doel het resultaatgericht verbeteren van de kwaliteit van (preventieve) ambulante begeleiding. De publicatie bevat een stappenplan voor het in beeld brengen van de effectiviteit en kwaliteit van ambulante begeleiding. Daarbij wordt onder meer rekening gehouden met de visie, het gekozen beleid, de gewenste resultaten en de processen van de organisatie. Aan de hand van het stappenplan krijgen diensten Ambulante begeleiding zicht op hun kwaliteit en positie in de regio. Op basis van dit resultaat kunnen verbeteringen worden aangebracht.

NotABene. Notitieboekje effectieve ambulante begeleiding (2010) is een verkorte weergave van F-act. Het is een handreiking voor het bieden van effectieve ambulante begeleiding, gemaakt vanuit onderzoek naar gehanteerde instrumenten.

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.