Hoe blijven leraren vitaal en bevlogen?
onderzoek
po vo mbo so

Hoe blijven leraren vitaal en bevlogen?

Bevlogen leraren hebben meer plezier in hun werk. Bovendien presteren hun leerlingen doorgaans beter, wijst onderzoek uit. Daarom is het belangrijk dat scholen aandacht hebben voor de vitaliteit en bevlogenheid van leraren, ook om zoveel mogelijk leraren te behouden voor het vak. Scholen kunnen hier met hun personeelsbeleid op inspelen. Voor oudere leraren zijn andere maatregelen nodig dan voor beginnende leraren.

De kwaliteit van de leraar bepaalt in belangrijke mate de kwaliteit van het onderwijs. Daarbij gaat het niet alleen om zijn of haar vakinhoudelijke en didactische kwaliteit, maar ook om de pedagogische kwaliteit en het vermogen om leerlingen te motiveren. De laatste jaren is meer onderzoek gedaan naar de vraag hoe leraren hun vitaliteit en bevlogenheid kunnen ontwikkelen en behouden tijdens hun loopbaan.

Het behouden van hoog gekwalificeerd personeel in scholen is in veel landen een zorg. Omdat overal ter wereld te veel jonge leraren vroegtijdig het onderwijs verlaten (OECD, 2013), wordt veel onderzoek gedaan naar de bevlogenheid van leraren – en naar haar tegenhanger: burn-out.

Bevlogen leraren doen het beter

Schaufeli, et al. (2002) zien bevlogenheid als een positieve gemoedstoestand, die wordt gekenmerkt door:

  • vitaliteit: hoge mate van energie, veerkracht en doorzettingsvermogen
  • toewijding: gevoel van enthousiasme, trots, inspiratie en uitdaging, en
  • absorptie: ‘opgaan’ in het werk’

Hoe bevlogener leraren zijn, des te hoger de leerlingprestaties (Bakker, 2005) en des te lager de kans dat leraren het onderwijs vroegtijdig verlaten (Bakker et al. 2003).

Werkeisen en hulpbronnen bepalen bevlogenheid

Bakker & Demerouti (2007) beschouwen (werk)bevlogenheid als een functie van:

  • werkeisen: fysieke, psychologische, sociale of organisatie-aspecten van het werk, die een continue fysieke of psychische inspanning en vaardigheden vereisen. Die kunnen tot fysiologische of psychologische schade leiden.
  • hulpbronnen: fysieke, psychologische, sociale of organisatie-aspecten van het werk, die instrumenteel zijn voor het behalen van doelen, het omgaan met eisen en bijkomende schade. Ze kunnen persoonlijke groei en ontwikkeling stimuleren.

In studies binnen scholen zijn verschillende werkeisen gevonden, die kunnen leiden tot een burn out of minder bevlogenheid (zie bijvoorbeeld Runhaar et al., 2013a; 2013b; Bal et al., 2006). Deze eisen kunnen te maken hebben met:

  • het lesgeven zelf, zoals wangedrag van leerlingen
  • taakkenmerken, zoals onduidelijkheid over de eigen rol of overbelasting
  • schoolkenmerken, zoals slechte werkomstandigheden

Daartegenover staan verschillende hulpbronnen:

  • in de sfeer van onderlinge relaties, denk aan steun van een leidinggevende
  • gerelateerd aan taakkenmerken, zoals autonomie en feedback
  • gerelateerd aan de school zelf, zoals organisatieklimaat en toegang tot informatie

Lichtere of andere taken voor oudere leraren

Scholen kunnen de bevlogenheid bij leraren beïnvloeden door hun personeelsbeleid. Volgens Konermann et al. 2011 dienen scholen hun personeelsbeleid dan vooral ontwikkelingsgericht in te vullen, in plaats van puur beheersgericht.

Vanwege de vergrijzing van het lerarenbestand heeft de vitaliteit en bevlogenheid van de oudere leraar veel aandacht (zie bijvoorbeeld Berben et al., 2012, Vrielink et al., 2009). Vaak is dat in termen van ‘levensfasegericht’ of ‘leeftijdsbewust’ personeelsbeleid: het verlichten van de taak van oudere leraren (‘ontzie-maatregelen’) en het vervullen van andere taken zoals die van mentor (‘ontwikkelmaatregelen’).

Beginnende leraren beter begeleiden

Om te voorkomen dat veel beginnende leraren vroegtijdig het onderwijs verlaten, krijgen de begeleiding en socialisatie van beginnende leraren meer nadruk.

Recent onderzoek naar effectieve begeleiding van beginnende leraren laat zien dat deze op drie punten gericht zou moeten zijn (Helms-Lorenz, et al. 2012):

  1. school-enculturatie: aandacht voor de schoolorganisatie en context van het werk
  2. begeleiding in pedagogisch-didactisch handelen
  3. werken met professionele ontwikkelingsplannen (POP’s) bij de begeleiding van beginnende leraren

Meer lezen over bevlogen leraren en werkdruk?

Referenties

Titel
Flow among music teachers and their students: The crossover between peak experiences. Journal of Vocational Behavior, 66, 26-44
Auteur(s)
Bakker, A. B.
Jaar
2005

Titel
Job demands and job resources as predictors of absence duration and frequency. Journal of Vocational Behavior, 62, 341-356.
Auteur(s)
Bakker, A. B., Demerouti, E., de Boer, E., & Schaufeli,W. B.
Jaar
2003

Titel
The job demands' resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, 22, 309-328
Auteur(s)
Bakker, A. B., & Demerouti, E.
Jaar
2007

Titel
Teaching and Learning International Survey TALIS 2013. Conceptual Framework
Auteur(s)
OECD
Jaar
2013

Titel
Teachers' work engagement: considering the interaction with pupils and HR practices as job resources. Journal of Applied Social Psychology, 43, 2017-2030
Auteur(s)
Runhaar, P., Konermann, J., & Sanders, K.,
Jaar
2013

Titel
Teachers' organizational citizenship behaviour: Considering the roles of their work engagement, autonomy and leader-member exchange. Teaching and Teacher Education, 30, 99-108
Auteur(s)
Runhaar, P., Konermann, J., & Sanders, K.
Jaar
2013

Titel
The measurement of burnout and engagement: A confirmatory factor analytic approach. Journal of Happiness Studies, 3, 71-92
Auteur(s)
Schaufeli, W. B., Salanova, M., González-Romá, V., & Bakker, A. B.
Jaar
2002

Titel
Inzetbaarheid van de oudere leraar. Literatuurstudie naar strategisch HR-vitaliteitbeleid in VO-scholen
Auteur(s)
Berben, M., Foks, M., Moonen, B., van Veldhuizen, S., & Verbiest, C.
Jaar
2012

Titel
First year effects of induction arrangements on beginning teachers' psychological processes
Beschrijving
First year effects of induction arrangements on beginning teachers' psychological processes. European Journal of Psychology of Education, DOI 10.1007/s10212-012-0165-y
Auteur(s)
Helmz-Lorenz, Slof, B., & van de Grift, W.
Jaar
2012

Titel
Personeelsbeleid en bevlogenheid van docenten. Ondanks of dankzij? In: MESO-magazine,31 (178), 9-13
Beschrijving
Goede docenten zijn ook bevlogen docenten. Uit onderzoek blijkt dat scholen die bevlogenheid willen stimuleren, naast de beheersmatige kant van personeelsbeleid meer aandacht moeten besteden aan een ontwikkelingsgerichte benadering.
Auteur(s)
Konermann, J. & Uytendaal, E.
Jaar
2011

Titel
Active Ageing in het Primair en Voortgezet Onderwijs
Auteur(s)
Vrielink, S., Scheeren, J., Jettinghoff, K., & Jacobs, J.
Jaar
2009

Blijf op de hoogte

Vandaag in je mailbox. Morgen toe te passen in de klas. Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang praktische tips, actuele informatie en ideeën voor jouw dagelijkse onderwijspraktijk.