Het project Toptalent voor hoogbegaafden in het po

KNOW | bijgewerkt op 03 mei 2013

Scholen werken al met arrangementen voor hoogbegaafden, zoals verrijken, clusteren en (deeltijd-) plusgroepen. Het aanbod voldoet echter nog niet altijd aan de behoeftes van de doelgroepleerlingen. Het project Toptalent had als doel om een basisonderwijsarrangement te ontwikkelen voor hoogbegaafden.

Volgens het project Toptalent zouden de ontwikkelingsmogelijkheden van hoogbegaafde leerlingen op twee manieren kunnen worden verbeterd. Ten eerst is onderzoek gedaan naar al bestaande arrangementen en van daaruit is een eigen basisarrangement Toptalent ontwikkeld. Dit arrangement zou ingevoerd en geëvalueerd worden (tevredenheid meten bij ouders, leerlingen en leerkrachten). Daarnaast werden leraren geschoold in didactische werkvormen, het gebruik van adequate lesmaterialen en klassenmanagement. In het project is gewerkt met de leerkringen Verdieping en Talentcoaches.

Wat weten we?

Wetenschappelijk
De volgende bronnen zijn relevant gebleken voor het huidige onderzoek:

Maatschappelijk
In de afgelopen jaren hebben enkele basisscholen binnen het bestuur c.q. het samenwerkingsverband WSNS initiatieven ontwikkeld om tegemoet te komen aan de leerbehoeften van hoogbegaafde leerlingen in het project Toptalent. Zij kozen bijvoorbeeld voor clusteren en verrijken (Plusklassen) en maakten, in overleg met ouders, afspraken om te versnellen. Het afgelopen jaar is middels het project Toptalent expertise ontwikkeld en zijn keuzen gemaakt met betrekking tot het signaleren van (hoog)begaafde leerlingen. Sinds 2008 heeft het bestuur tevens een speciale afdeling ingericht voor hoogbegaafde leerlingen onder het zogenoemde (voorheen) Leonardoconcept. Dit concept blijkt goed te werken, maar is een dure oplossing. Tevens is de ervaring dat niet alle leerlingen van de basisscholen voldoende en adequaat bediend kunnen worden.
In het reguliere onderwijs is aandacht voor hoogbegaafdheid nog onvoldoende geïncorporeerd en wordt door leerkrachten vaak beschouwd als een extra taak. Er zijn verschillende handvatten en initiatieven voorhanden, maar leerkrachten weten nog onvoldoende hoe zij deze structureel kunnen inzetten.

Dat betekent voor de praktijk

Onderzoeksvragen
Hoe kan het onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen in het regulier onderwijs worden vormgegeven?

Subvragen:

  • Welke factoren vinden we in de literatuur voor het ontwikkelen van effectieve methoden voor het onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen?
  • Aan welke factoren besteden de deelnemende scholen al aandacht en wat is de kwaliteit hiervan?
  • Welke factoren kunnen aan de bestaande factoren worden toegevoegd om de kwaliteit te verbeteren?
  • Wat is het effect van het werken met leerkring bijeenkomsten en wat zijn daarbij succesfactoren?

Handreikingen

Omschrijving projectresultaat en producten
Uit het project zijn veel producten voortgekomen. Alle instrumenten zijn ten behoeve van feedback voorgelegd aan verschillende scholen en op basis van de feedback zijn definitieve versies gemaakt.

Een van de producten die ontwikkeld zijn tijdens het project, is de checklist waarmee leerkrachtvaardigheden en –gedrag in kaart gebracht kunnen worden op het gebied van de begeleiding van hoogbegaafde leerlingen. Daarnaast is er een inventarisatie gemaakt van invloedrijke factoren voor onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen. Tot slot is er een checklist ontwikkeld voor leerkrachten, zodat zij zelf de kwaliteit van hun onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen kunnen inschatten en eventueel kunnen bijstellen.

Concrete opbrengsten
Uit de evaluatie blijkt dat de deelnemers erg enthousiast waren over de leerkring Verdieping: er is een duidelijke definitie van hoogbegaafdheid opgesteld, er zijn producten ontwikkeld en er is veel kennis uit voortgekomen. Andere concrete opbrengsten die zijn voortgekomen uit de leerkring Verdieping zijn:

  • een toename van individuele kennis van de leden
  • meer bewustwording bij deelnemers
  • een betere Research & Development (R&D) houding
  • het ontstaan van een netwerk: mensen weten waar ze expertise kunnen vinden

De ontwikkeling van de instrumenten die hierboven zijn genoemd, is stichtingsbreed ingezet.

Over het algemeen heeft dit project ertoe geleid dat er meer aandacht is gekomen voor hoogbegaafde leerlingen in het basisonderwijs. Daarnaast hebben alle scholen nu talentcoaches en is er meer eigenaarschap gekomen voor het ontwikkelen van goed onderwijs voor hoogbegaafde leerlingen. Er ontstaat langzaamaan een omslag naar ‘leerlingdenken’ binnen het bestuur.

De haalbaarheid van de onderwijsarrangementen is wel bekeken, maar het is nog niet gelukt om dit voor alle arrangementen vast te stellen.
Meer informatie staat in Groeilink, het personeelsmagazine van De Groeiling.

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.