onderzoek
po
vo

Moet het onderwijs blijven innoveren?

Onderwijs is een dynamisch werkveld. Scholen zoeken voortdurend naar (nog) betere manieren om de onderwijsdoelstellingen te realiseren. Sommigen vragen zich af of die zoektochten wel nodig zijn. Is er urgentie om steeds te veranderen? Of is het onderwijs er meer bij gebaat als we blijven werken zoals we dat al decennialang doen? En als veranderen wel belangrijk is, hoe doen we dat dan? Waar moeten we rekening mee houden en hoe vergroten we de kans dat veranderingen succesvol zijn?

Wat weten we?

Er is inmiddels veel bekend over het veranderen van organisaties. De visie op deze processen is in de loop van de jaren veranderd.

Cozijnsen (2004) onderscheidt de volgende veranderkundige inzichten die elkaar in de afgelopen vijftig jaar hebben opgevolgd:

  • Geplande veranderingen of ‘planned change’ (zestiger jaren): legt de nadruk op gedragsverandering
  • Organisatorische ontwikkeling (zeventiger jaren): is erop gericht het eigen probleemoplossend vermogen van de organisatie te vergroten
  • Organisatorische transformatie (tachtiger jaren): benadrukt zowel de organisatorische als de gedragsmatige kant van veranderen
  • De lerende organisatie (negentiger jaren): is erop gericht het lerend vermogen van de organisatie te vergroten
  • Lerend vernieuwen (begin 2000) geïntroduceerd door Boonstra (2000): is erop gericht contexten te creëren en processen te ondersteunen, waarbij de actoren zelf vormgeven aan vernieuwingsprocessen

De verschillende manieren waarmee innovatieprocessen in gang worden gezet en aangestuurd hebben te maken met de mensen die dat doen. Ieder werkt vanuit een eigen visie op innovatie, op een manier die bij hen past. Quinn (1998) onderscheidt vier schijnbaar tegenstrijdige denkwijzen over organisaties:

  • rationeel doel model
  • intern proces model
  • human relations model
  • open systeem model

Het gaat er hierbij vooral om dat leiders van onderwijsinnovaties in staat zijn om gebruik te maken van meerdere denkmodellen. Quinn koppelt deze model in het ‘concurrerende waardenmodel’

Uit een overzicht van wetenschappelijk onderzoek naar duurzaam vernieuwen in het voortgezet onderwijs, komen zeven aandachtspunten – de verander-C’s – naar voren die van groot belang zijn bij onderwijsinnovaties (Waslander, 2007):

  • Concentratie: op activiteiten gericht op verandering
  • Coherentie: tussen verschillende activiteiten
  • Commitment: binnen en buiten de school
  • Community: (leer)gemeenschap
  • Continuïteit: in team en schoolleiding
  • Consistentie
  • Contextmanagement: trouw blijven aan eigen uitgangspunten en zelf regie houden

Dat betekent voor de praktijk

De auteurs van Ritsen vanaf hier (2010) gaan gebaseerd op literatuuronderzoek uit van de volgende ideaaltypische definitie van onderwijsinnovatie:

Onderwijsinnovatie is, gebruikmakend van kennis en inzichten uit wetenschap en praktijk, een voortdurend zoeken naar (nog) betere inhouden en werkwijzen om leerlingen voor te bereiden op persoonlijk, maatschappelijk en economisch functioneren, het vertalen van deze inhouden en werkwijzen naar de eigen school en het implementeren ervan, waarbij systematisch wordt nagegaan of de beoogde doelstellingen worden bereikt en waarbij (van begin tot het einde van het proces) expliciet wordt gewerkt aan een inbedding van de inhouden en werkwijzen in de schoolorganisatie en in het gedrag van medewerkers en leerlingen.

Naast een weergave van het literatuuronderzoek worden er enkele scholen beschreven die een veranderproces doorlopen hebben en waarmee de auteurs praktijkkennis opdeden door hen systematisch te vragen naar hun ervaringen. Aan de hand van zichtbare patronen is een verandermodel ontwikkeld dat bij veranderprocessen in scholen gebruikt kan worden. Dit model omvat een aantal stadia die in onderwijsinnovaties steeds opnieuw worden opgemerkt.

Handreikingen

In de publicatie Ritsen vanaf hier (2010) is een verandermodel opgenomen dat bij veranderprocessen in scholen gebruikt kan worden. In het laatste hoofdstuk van de publicatie worden de zeven fasen van het verandermodel doorlopen en worden aandachtspunten, praktische handreikingen en tips geboden.

Onderwerpen

Innovatie

Beschrijving
De actualiteit en relevantie van veel bestaande veranderfilosofieën en -strategieën wordt in dit boek ter discussie gesteld.
Auteur(s)
Cozijnsen, A.J.
Jaar
2004

Beschrijving
Rede bij de aanvaarding van het ambt van bijzonder hoogleraar Management van Veranderingen in Organisaties aan de UvA
Auteur(s)
Boonstra, J.
Jaar
2000

Beschrijving
Over nieuwe vormen van leiderschap
Auteur(s)
Robert Quinn
Jaar
1998

Beschrijving
Eerste deel in de publicatiereeks van Expeditie durven, delen, doen.
Auteur(s)
S. Waslander
Jaar
2007

Beschrijving
Deze publicatie presenteert een innovatiemodel met zeven fasen dat scholen ondersteuning biedt bij veranderingsprocessen.
Auteur(s)
Timmermans, R., Uytendaal, E., Verschuren, D. & Booij, N.
Jaar
2010


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.