onderzoek
po
vo
mbo
so

Partners in de school als gemeenschap

Een centrale vraag bij de ontwikkeling van partnerschap is: wat voor gemeenschap willen we zijn? Een gemeenschap waarbij ouders aan de zijlijn staan of een gemeenschap waarin ook ouders participeren, net als de professionals en de leerlingen? Op een school die streeft naar optimale betrokkenheid van en samenwerking met ouders bij de ontwikkeling en het leren van hun kind, ligt enigerlei vorm van participatie van ouders voor de hand. Van alle ouders mag betrokkenheid bij de ontwikkeling en het leren van hun kind verwacht worden. Dat brengt al enige participatie met zich mee. Daarnaast is het sociaal kapitaal van ouders ook te benutten voor de school als gemeenschap en als organisatie. Optimale samenwerking veronderstelt enige afstemming van verwachtingen over en weer en enige pedagogische afstemming, wat op hun beurt weer enige kennis van het reilen en zeilen van de school veronderstelt.

Participatie van ouders in de school als gemeenschap kan uiteenlopende vormen aannemen. Naast participeren in het periodiek overleg over de ontwikkeling en de vorderingen van hun kind, kan het ook participeren in informele en formele activiteiten inhouden op het niveau van de groep of de klas, de afdeling of de school als geheel. Tot de meer informele groep activiteiten wordt gerekend het participeren in rollen die het primair proces raken maar dan de hele groep of klas betreffen, zoals ondersteuning bij bepaalde leergebieden (leesouders, ondersteuning bij de kunstzinnige vakken, een workshop verzorgen over een thema waarin een ouder goed thuis is e.d.) of optreden als contactpersoon (contactouder, klasse- of leerjaarouder). Ook een rol nemen in een oudervereniging, een ouderraad, een activiteitencommissie, een werkgroep behoort daartoe, evenals participeren in ad hoc activiteiten die door de school en/of ouders georganiseerd worden (ouderavonden, thema-avonden e.d.). Dat geldt ook voor participeren in ouderpanels of klankbordgroepen. Tot de formele activiteiten behoren de participatie in een medezeggenschapsraad (MR) of gemeenschappelijke medezeggenschapsraad (GMR).

Een ontwikkeling van relatief recente datum en nauw verbonden met het democratische doel van partnerschap is de horizontale verantwoording van de school richting haar stakeholders. Ouders vormen in die verantwoording een voor de hand liggende doelgroep; ze zijn belangrijke stakeholders.

De ervaring leert dat scholen over het algemeen nog maar matig gebruik maken van het sociaal kapitaal dat met ouders de school in komt.

Wat weten we?

Op basis van empirisch onderzoek lijkt de verwachting gewettigd dat ouders hun schaarser wordende tijd eerder inzetten voor meer betrokkenheid thuis dan voor activiteiten op school. De ruimte voor meer inzet lijkt beperkt. Er zijn ook grenzen aan de inzet van scholen om ouders tot meer participatie te bewegen. Dat vraagt ook bepaalde vaardigheden, o.a. op het gebied van communicatie (Herweijer & Vogels, 2013).

Al deze constateringen gelden echter wel voor de huidige situatie. Onduidelijk is wat mogelijk wordt als scholen meer investeren in het ontwikkelen van partnerschap met ouders. In dat verband lijkt een wisseling van perspectief meer kansen te bieden voor partnerschap op dit niveau. Zeker hoger opgeleide ouders voelen zich in steeds mindere mate aangesproken door wat Smit e.a. het inschakelingsperspectief noemen: ouders inschakelen om activiteiten mee uit te voeren die door de school bedacht zijn. Meer kansen heeft het interactieperspectief, waarbij ouders gevraagd wordt mee te denken over uitdagingen waarvoor de schoolgemeenschap zich geplaatst ziet om van daaruit ook een rol te spelen bij de uitvoering (Smit, F., R. Sluiter & G. Driessen, 2006).

Scholen kennen allemaal meer of minder formele momenten voor contact tussen ouders en school (intake, inschrijving, ouderavonden, voortgangsgesprekken over de ontwikkeling en de vorderingen van kinderen, e.d.). Klaassen, 2008 wijst op het belang van een zekere informalisering van contacten. Met name waar ouders de drempel naar de school als nog hoog ervaren, kunnen informele contacten ouders en school dichter bij elkaar brengen.

Dat betekent voor de praktijk

Partnerschap is een keuze en vraagt voor ontwikkeling en uitvoering visie en beleid. Zie daarvoor de kritische succesfactoren genoemd in Vormgeving van partnerschap.

Om ouders een goed beeld te geven van wat het betekent voor hun kind om leerling op deze school te zijn, wat van hem verwacht en gevraagd wordt en hoe daaraan is te voldoen, is een goede introductie van ouders in de schoolpraktijk essentieel (Beek e.a., 2007, Desforges & Abouchaar, 2003; Hill & Tyson, 2009). Partnerschap ontstaat niet van de ene op de andere dag. In de ontwikkeling ervan kunnen fasen worden onderscheiden. De Boer, Buitenhuis, e.a. (2010) onderscheiden een informatiegerichte, een structuurgerichte, een relatiegerichte, een participatie- of samenwerkingsgerichte en een innovatiegerichte fase (zie voor meer informatie De rol van ouders in het PO en Ouderbetrokkenheid vormgeven op school.

Het is in het algemeen van belang om voor de verwerkelijking van partnerschap ijkpunten te formuleren, waaraan de ontwikkeling te spiegelen is: wat wil men bereiken en hoe ziet de praktijk er dan uit? Met name in het primair onderwijs wordt daarvoor regelmatig teruggegrepen op de zogenoemde PTA-standaarden (PTA verwijst naar de Amerikaanse National Parent-Teacher Association) (De Boer & De Vries, 2009; Heldoorn, Hogeboom e.a., 2011; zie voor meer informatie De rol van ouders in het PO en Ouderbetrokkenheid vormgeven op school).

Handreikingen

Tal van instrumenten lenen zich ervoor om het partnerschap bij de school als gemeenschap te versterken. Instrumenten op zich zijn neutraal. Ze ontlenen hun betekenis aan het doel waarvoor en de context waarin ze worden ingezet. Belangrijke criteria voor het beoordelen van de geschiktheid van instrumenten zijn hier: helpen ze met inzet van het sociaal kapitaal van ouders de school als gemeenschap en als organisatie optimaal vorm te geven?

Zie voor algemene handreikingen Vormgeving van partnerschap (algemeen). Het gaat dan onder meer om handreikingen voor informatie vanuit de school, de intake, huisbezoek, introductie van ouders in de schoolgemeenschap, workshops van en voor ouders, ouders voor ouders, contact- of klassenouders, kijkavond, ontwikkelingsgesprek, de voortgaande dialoog over de ontwikkeling en de vorderingen van het kind, ouderpanels of klankbordgroepen, onderwijscafé, exitgesprek, de overgang van PO naar VO, inloopuur, ouderuur. Voor handreikingen op het gebied van medezeggenschap, zie www.infowms.nl.

In een goed ingerichte oudervereniging kan fraai tot uitdrukking komen dat school en ouders samen verantwoordelijk zijn voor goed partnerschap. Een oudervereniging kan ook het sociaal kapitaal dat ouders meebrengen mobiliseren (zie het praktijkvoorbeeld in De Wit, 2008).

Auteur(s)
Herweijer, L. & R. Vogels m.m.v. I. Andriessen
Jaar
2013

Auteur(s)
Smit, F., Sluiter, R. & Driessen, G.
Jaar
2006

Auteur(s)
Klaassen, C.
Jaar
2008

Beschrijving
Attempts to enhance parental involvement in education occupy governments, administrators, educators and parents' organisations across North America, Australasia, continental Europe, Scandinavia and the UK.
Auteur(s)
Desforges, Ch. & Abouchaar, A.
Jaar
2003

Beschrijving
In: Developmental Psychology (2009) Vol 45, No 3, p. 740-763
Auteur(s)
Hill, N.E. & D. F. Tyson
Jaar
2009

Beschrijving
Verslag van enkele belangrijke onderzoeksresultaten met betrekking tot de rol en effecten van ouderbetrokkenheid in het primair onderwijs.
Auteur(s)
De Boer, H. & De Vries, P.
Jaar
2009

Beschrijving
Verslag verdeeld over drie uitgaven van enkele belangrijke onderzoeksresultaten met betrekking tot de rol en effecten van ouderbetrokkenheid in het primair onderwijs.
Auteur(s)
Boer, H. de, A. Buitenhuis, B. Ooms, C. Voskens & P. de Vries e.a.
Jaar
2010

Auteur(s)
Heldoorn, G., Hogeboom, B., De Vries, P. & De Vrije, G.
Jaar
2011

Beschrijving
In deze brochure wordt antwoord gegeven op vragen rond het begrip (educatief) partnerschap, wat daaronder wordt verstaan, waarom men er voor zou kiezen en hoe je het samen met ouders vormgeeft.
Auteur(s)
Beek, S., Rooijen, A. van & Wit, C. de
Jaar
2007

Auteur(s)
Wit, C. de
Jaar
2008


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.