onderzoek
vo
mbo

Loopbaanbegeleiding op school

De arbeids- en beroepenmarkt verandert in de huidige samenleving snel. Het is daarom noodzakelijk dat mensen met hun ontwikkeling blijven aansluiten bij veranderingen in hun werkomgeving. Een positieve houding en het vermogen zich te blijven ontwikkelen is niet automatisch aanwezig bij leerlingen. Dit onderzoek bekijkt de manier waarop de loopbaanbegeleidingsaanpak in de school versterkt kan worden zodat de leeropbrengsten van stages worden vergroot en het sociaal kapitaal van de leerling kan worden versterkt.

Wat weten we?

De traditionele manier van loopbaanbegeleiding (LOB) bestond uit het geven van informatie aan de leerling. Dit is steeds meer ter discussie komen te staan. De snel veranderende samenleving en arbeidsmarkt vraagt om een andere manier van kijken naar loopbanen.

Een theorie die hier goed op aansluit is de Career Construction Theory (CCT) van Savickas. Uitgangspunt is dat individuen hun eigen realiteit, waaronder de loopbaanrealiteit, construeren. Savickas maakt onderscheid tussen een objectieve en subjectieve manier van kijken naar de loopbaan. Bij de objectieve manier wordt de loopbaan gezien als een opeenvolging van opleiding en werkervaringen. De subjectieve definitie, die in CCT centraal staat, is meer het structureren van deze ervaringen in een samenhangend geheel dat een verhaal vormt. In dit verhaal worden herinneringen uit het verleden, ervaringen in het heden en toekomstige aspiraties verweven in een levensthema dat structuur geeft aan het werkende leven van het individu.

Subjectieve loopbaanbeleving komt voort uit een proces van actieve betekenisgeving, die ontstaat in afstemming met de omgeving. Loopbaanflexibiliteit is hierbij belangrijk.

Kuijpers en Meijers hebben in Nederland veel onderzoek gedaan naar de manier waarop de loopbaanbegeleiding in de onderwijspraktijk vorm krijgt. Zij richten zich op de manier waarop scholen kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van loopbaancompetenties bij leerlingen door het creëren van een loopbaangerichte leeromgeving. Zij benoemen drie kenmerken van een leeromgeving die de ontwikkeling van loopbaancompetenties bevordert: praktijkgerichtheid; vraag gestuurd; dialogisch.

Meijers heeft de vorm en inhoud van een dialogisch begeleidingsgesprek omschreven. Hij maakt hierbij onderscheid tussen een regulier begeleidingsgesprek en een begeleidingsgesprek in de vorm van een dialoog. Het begeleidingsgesprek in de vorm van een dialoog legt de nadruk op het benoemen van kwaliteiten van de leerling en biedt een gerichte analyse en betekenisgeving van een ervaring van de leerling. In de vorm van een dialoog komen de verschillende loopbaancompetenties aan bod.

Dat betekent voor de praktijk

De literatuurstudie Leren voor het leven wil inzicht krijgen in de gewenste invulling van loopbaanbegeleiding en de manier waarop deze kan bijdragen aan het versterken van de opbrengsten van stages en het verstevigen van het netwerk van de leerling. Allereerst wordt ingegaan op de vraag wat er mis is met de huidige loopbaanbegeleiding in het VMBO. Vervolgens wordt een theoretische basis omschreven voor een andere loopbaanpraktijk die beter aansluit bij de ontwikkelingen in de samenleving in het algemeen en de arbeids- en beroepenmarkt in het bijzonder. Uit de studie komt naar voren dat de loopbaanbegeleidingsaanpak verder kan worden versterkt door nadrukkelijker aandacht te besteden aan het opdoen van relevante praktijkervaring, zoals stages en door explicieter te sturen op het verdiepen en verbreden van het netwerk. In het proces van loopbaanvorming kunnen de volgende drie stappen worden onderscheiden:

  • Het opdoen van relevante praktijkervaring: met de leerling gericht kijken naar vragen die hij heeft ten aanzien van beroeps- en opleidingskeuze.
  • Betekenisgeving en reflectie in afstemming met de omgeving: geef de leerling  de opdracht om in gesprek te gaan met ouders, vrienden en andere voor hem belangrijke personen, zodat de leerling een beter beeld krijgt wat bij hem past.
  • Plannen maken voor de toekomst; verbreden van het netwerk en plannen van nieuwe relevante praktijkervaring: in het dialogisch reflectiegesprek wordt teruggekeken en gereflecteerd op stap 1 en 2. Op basis van deze reflectie kan worden vooruitgekeken naar de toekomst.

Handreikingen

Het voorkomen van voortijdig schoolverlaten, het benutten van de talenten van leerlingen, ze motiveren en begeleiden op hun levenspad: er zijn allerlei motieven om als school aan loopbaanleren te doen. Bij loopbaanleren gaan leerlingen een interne dialoog aan over wat ze willen en wat ze kunnen. Daarvoor is een externe dialoog nodig, bijvoorbeeld met de docent. Reflecteren op motieven en kwaliteiten, werkexploratie, netwerken en loopbaansturing zijn de loopbaancompetenties die leerlingen nodig hebben. In het artikel Avontuur voor het leven wordt dit geïllustreerd aan de hand van praktijkvoorbeelden op het Westeraam en Groenhorst College. Bij loopbaanleren gaat het erom leerlingen te leren goede keuzes te maken voor het leven, leren een balans te vinden tussen werken en leven. Het leven zit vol met ervaringen, de kunst is om daar leerervaringen van te maken.

Onderwerpen

Leren van elkaar

Beschrijving
Uitgangspunt is dat individuen hun eigen realiteit, waaronder de loopbaanrealiteit, construeren.
Auteur(s)
Savickas, M.L.
Jaar
2005

Beschrijving
Het ontwikkelen van loopbaancompetenties moet een individu in staat stellen vorm en sturing te geven aan de eigen loopbaan of zelfs aan de eigen levensloop.
Auteur(s)
Savickas, M.L., Nota, L., Rossier, J., Dauwalder, J., Duarte, M.E., Guichard, J., Soresi, S., Van Esbroeck, R. & Vianen, A.E.M. van
Jaar
2009

Beschrijving
Informatie over hoe een begeleidingsgesprek eruit kan zien waarin de loopbaanontwikkeling centraal staat en hoe dit zich onderscheidt van andere begeleidingsgesprekken of onderdelen van een gesprek.
Auteur(s)
Kuijpers, M.
Jaar
2008

Beschrijving
De auteurs hebben geprobeerd ruim dertig jaar onderzoek en theorievorming rond loopbaanontwikkeling en -begeleiding in het onderwijs op een inzichtelijke manier te ordenen.
Auteur(s)
Meijers, F., Kuijpers, M. & Winters, A.
Jaar
2010

Beschrijving
Literatuurstudie die inzicht biedt in de invulling van gewenste loopbaanbegeleiding en de manier waarop dit bijdraagt aan het versterken van de opbrengsten van stages en het verstevigen van het netwerk van de leerling.
Auteur(s)
Rutten, M.
Jaar
2011

Beschrijving
Schets van de wijze waarop loopbaanbegeleiding vorm kan worden gegeven. Met praktijkvoorbeelden.
Auteur(s)
Barnier, L.
Jaar
2010


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.