Loopbaanontwikkeling in het onderwijs

KNOW | bijgewerkt op 06 mei 2013

Voor de huidige kennismaatschappij zijn goede leraren van het allergrootste belang. Er dreigt door vergrijzing een lerarentekort. Het creëren van meer loopbaanmogelijkheden voor de leraar wordt gezien als een belangrijke manier om het beroep van leraar aantrekkelijker te maken. Groei binnen de leraarsfunctie biedt mogelijkheden om goede leraren voor het beroep te behouden. Daarnaast kan loopbaanontwikkeling van leraren de kwaliteit van het onderwijs verbeteren.

Wat weten we?

Loopbaanontwikkeling wordt gedefinieerd als de wijze waarop een medewerker zich gedurende zijn loopbaan ontwikkeld. Schein (2001) maakt onderscheid in een interne en externe loopbaan. Hij onderscheidt acht loopbaanankers die inzicht geven in achterliggende drijfveren, talenten en waarden die van invloed zijn geweest op de stappen die een individu in zijn loopbaan heeft gezet en de manier waarop hij deze stappen ervaren heeft. Volgens Runhaar, Sanders en Van Rijn (2009) zet de medewerker bij een interne loopbaan stappen op basis van eigen interesses en persoonlijke doelen. Intrinsieke motivatie speelt een grote rol. Bij een externe loopbaan zet een medewerker opeenvolgende stappen die gebaseerd zijn op hoe er in de maatschappij of binnen organisaties wordt gedacht over hoe de ontwikkeling van een loopbaan eruitziet. Extrinsieke motivatie speelt hier een grote rol. Interne en externe loopbaan kunnen samengaan.

Patton en McMahon (2006) onderscheiden inhoudelijke loopbaanontwikkeling ofwel professionele carrière en procesgerelateerde loopbaanontwikkeling ofwel bureaucratische carrière. Inhoudelijke loopbaanontwikkeling heeft betrekking op de intrinsieke motivatie van een medewerker om steeds beter te worden in zijn werk, terwijl procesgerelateerde loopbaanontwikkeling te maken heeft met verandering van positie binnen een beroep of verandering van beroep.

Het professioneel ontwikkelen van leraren kan betrekking hebben op formele en informele manieren van leren. Uit het onderzoek van Van Veen e.a. (2009) naar de effectiviteit van verschillende vormen van leren komt naar voren dat een combinatie van verschillende vormen tot de beste resultaten leidt.

De ontwikkeling van medewerkers en van de schoolorganisatie moeten op elkaar afgestemd zijn. Integraal Personeelsbeleid (IPB) moet meer persoonlijk gemaakt worden naar gelang de behoeften van medewerkers. Individuele afspraken over IPB worden ‘I-deals’ genoemd (Nauta, 2007). Dit zijn persoonlijke afspraken tussen werkgever en medewerkers. Het zijn win-winafspraken: goed voor de medewerker en goed voor de organisatie.

Dat betekent voor de praktijk

Judith Konermann schetst in ‘Werk maken van je loopbaan’ (hoofdstuk 2 in Het komt op de leraar aan) hoe leraren kunnen kijken naar hun eigen loopbaanontwikkeling. Uit onderzoek blijkt dat de ontevredenheid van docenten met hun werk voor een gedeelte wordt veroorzaakt door gebrek aan doorgroeimogelijkheden. Op de vraag welke instrumenten het onderwijspersoneel graag toegepast zou willen zien, worden afspraken over loopbaanontwikkeling, loopbaanadvies en coaching genoemd. Inzichten rondom loopbaanontwikkeling van leraren in relatie tot Integraal Personeelsbeleid (IPB) geven aanknopingspunten hoe leraren hun eigen loopbaan en dus professionele ontwikkeling zelf vorm kunnen geven.

Scholen realiseren zich dat de ontwikkeling van medewerkers en van de organisatie op elkaar afgestemd moeten zijn. IPB moet persoonlijker gemaakt worden naar gelang de behoeften van medewerkers. Individuele afspraken over IPB, ook wel ‘I-deals’ genoemd, zijn persoonlijke afspraken tussen werkgever en medewerker. Het zijn win-win afspraken: goed voor de medewerker en goed voor de organisatie. De afspraken dienen betrekking te hebben op de ontwikkeling van leraren en zijn gericht op het verbeteren van de kwaliteit van het lesgeven. Een aantal schoolorganisaties maakt hier al werk van door IPB strategisch in te zetten in het kader van de functiemix.

Een belangrijke voorwaarde voor professionele ontwikkeling en loopbaanontwikkeling is leren op de werkplek. Samenwerken en vertrouwen zijn daarbij van belang. Samenwerken met leraren uit andere disciplines, peer-coaching en leren in leerwerkgemeenschappen zijn manieren om zich professioneel te ontwikkelen.

Leraren wordt aangeraden zich bewust te zijn van hun eigen loopbaanankers en motivatie en zich bewust te zijn van welk doel ze met hun ontwikkeling willen bereiken. Leraren moeten nagaan hoe ze het beste leren en daarmee rekening houden met de keuze van loopbaaninstrumenten en scholing. Leraren en leidinggevende moeten afspraken maken over de loopbaan van de leraar en deze afspraken moeten op de agenda blijven staan van het regulier overleg tussen leraar en leidinggevende zodat het onder de aandacht blijft.

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.