Zichtbaar maken van leeropbrengsten

KNOW | bijgewerkt op 27 april 2013

Wat verstaan we onder leeropbrengsten van het onderwijs? Gaat het alleen om leerresultaten of beschouwen we een goed schoolklimaat en gemotiveerde leerlingen ook als opbrengsten? Gaat het vooral om cognitieve prestaties of ook om ‘prestaties’ in het kader van de persoonlijke ontwikkeling van leerlingen? En wat zijn de leerresultaten van het onderwijs en van innovatief onderwijs in het bijzonder?

De Onderwijsraad (2006a) stelt dat het onderwijs leerlingen en studenten moet voorbereiden op persoonlijk en maatschappelijk functioneren. Het persoonlijke en maatschappelijke perspectief krijgen hun beslag in de onderwijsdoelen. Per schooltype zijn hiervoor de beoogde leerprestaties geformuleerd. Onderwijsopbrengsten worden in Nederland op verschillende manieren gemeten.

Het nieuwe leren

Door de jaren heen is er in het onderwijs meer aandacht gekomen voor talentontwikkeling, kennisontwikkeling en differentiatie en daarmee voor de aanpak die niet voor iedere leerling hetzelfde is. Deze ontwikkeling, ‘het nieuwe leren’ genoemd, werd enerzijds gevoed door maatschappelijke en wetenschappelijke inzichten, ideële doelen, maar ook door bepaalde onderwijsproblematieken, zoals de hoge schooluitval.

Ros (2007a) definieert het nieuwe leren als ‘een professionele praktijk die recente wetenschappelijke inzichten in hoe kinderen leren vertaalt in leerarrangementen en bijbehorend gedrag van professionals, gericht op het aanleren van relevante kennis’. Innovatief onderwijs vereist allereerst dat leerlingen de landelijk vastgestelde onderwijsdoelen behalen en voldoen aan de exameneisen. Daarnaast worden aanvullende eisen aan leerresultaten gesteld. Deze moeten duurzaam, flexibel, functioneel, betekenisvol, generaliseerbaar en toepassingsgericht zijn (Simons & Lodewijks, 1999).

Innovatieve scholen gebruiken, naast traditionele toetsen, verschillende vernieuwende toetsvormen, waarmee de ontwikkelingen op het gebied van kennis, vaardigheden en persoonlijke kwaliteiten worden vastgelegd. (Dicker (2006), Ebbens (2007) en Ros (2007b)). Er zijn geen wetenschappelijke publicaties voorhanden over beoordelingsmethodieken die passen bij innovatieve onderwijsconcepten. Wel geven Blok, Oostdam en Peetsma, (2006) een aantal voorbeelden van methodieken, zoals het reflecteren van leervorderingen, het werken aan een portfolio en het beoordelen van de ontwikkeling van het individu. Ook beschrijven zij de beperkte rol van klassieke schoolvorderingstoetsen.

Dat betekent voor de praktijk

De publicatie Passen en meten. Over het zichtbaar maken van leeropbrengsten op innovatieve scholen zoekt antwoord op drie vragen:

  • Wat zijn de doelen die het onderwijs nastreeft?
  • Wat zijn de leerresultaten van het onderwijs en van innovatief onderwijs in het bijzonder?
  • Op welke wijze(n) stellen we de leerresultaten vast?

Naast literatuuronderzoek worden ook antwoorden gezocht in de praktijk van innovatieve scholen voor primair en voortgezet onderwijs. Het laatste hoofdstuk presenteert een aantal instrumenten dat door scholen kan worden gebruikt om een toetsbeleid te ontwikkelen en hun leeropbrengsten zichtbaar te maken.

Handreikingen

In de publicatie Passen en meten. Over het zichtbaar maken van leeropbrengsten op innovatieve scholen wordt een aantal instrumenten aangeboden dat door scholen kan worden gebruikt om een toetsbeleid te ontwikkelen en hun leeropbrengsten zichtbaar te maken.

Er is gebleken dat innovatieve scholen behoefte hebben aan een samenhangend toetsbeleid dat is gericht op de cognitieve en de persoonlijke doelen die ze willen bereiken. Zij hebben behoefte aan gevalideerde en betrouwbare instrumenten die voldoen aan de eisen van de overheid en aan de behoeften van leerlingen, leraren en ouders.

Om de kwaliteit van de gehanteerde instrumenten in beeld te brengen is het Programma van Toetsing en Ontwikkeling (PTO) voor PO en VO ontwikkeld door KPC Groep in samenwerking met dr. L. Baartman, die een dergelijk instrument eerder ontwikkelde voor het mbo. Het is gebaseerd op 12 kwaliteitscriteria die wetenschappelijk onderzocht zijn. Deze criteria zorgen voor een onderbouwd toetsbeleid. Onder andere aan de hand van het Leeropbrengstenmodel wordt gekeken hoe de leeropbrengsten van de school in kaart worden gebracht.

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.