onderzoek
po

Effectieve computerprogramma’s bij leesproblemen

Welke computerprogramma’s zijn effectief voor jonge kinderen met lees- en spellingproblemen?

Wat weten we?

Voor het ondersteunen van kinderen met dyslexie zijn diverse computerprogramma’s beschikbaar. De website van het steunpunt dyslexie geeft hiervan een overzicht. Hoewel de meeste van deze programma’s niet op effectiviteit zijn onderzocht, zijn er wel richtlijnen te formuleren voor het werken met digitale spellingprogramma’s, op basis van empirisch onderzoek. Spellingprogramma’s kunnen van grote waarde zijn bij het automatiseren door middel van oefening. Recente programma’s werken volgens de principes van effectief oefenen. Deze programma’s geven feedback en zorgen voor een adaptief aanbod van leerinhouden. Daarbij blijft het de verantwoordelijkheid van de leraar te zorgen voor de samenstelling van het onderwijsprogramma.

Op de website van het Steunpunt dyslexie is een schat aan informatie te vinden over computerprogramma’s die ingezet kunnen worden voor kinderen met ernstige lees- en spellingsproblemen. Voorbeelden van digitale spellingsprogramma’s zijn: Bloon, WRTS en Klankie. Voor deze programma’s zelf is geen evidentie beschikbaar, maar wel voor de werkzame kenmerken van digitale spellingsoefenprogramma’s voor zwakke spellers. Zo blijkt het oefenen van spelling met de computer, inprenting met directe feedback, de meest effectieve manier om de spelling van spellingzwakke leerlingen te verbeteren. De computerondersteunde spellingoefeningen kunnen nog verder worden geoptimaliseerd door het verstrekken van gedetailleerde specificaties van de woordkenmerken (fonologie, orthografie en semantiek).

Tips voor effectieve spellinghulp aan spellingzwakke leerlingen

Op basis van onderzoek geven we de volgende tips voor effectieve spellinghulp aan spellingzwakke leerlingen:

  • Oefen met de computer kleine woordpakketten van ongeveer 10 woorden. Het kan zinvol zijn om deze woorden in korte betekenisvolle (waar mogelijk definiërende) zinnen/ zinsdelen te verwerken en die te oefenen. Op deze wijze worden ook semantische aspecten geactiveerd tijdens het oefenen. De activatie van semantische aspecten bevordert het lange termijn behoud van de kennis. Op deze wijze wordt overigens met meer dan 10 woorden geoefend. Het is belangrijk om dit te verminderen als dat nodig is voor een leerling.
  • Kies het niveau waarop geoefend wordt iets hoger dan het huidige niveau van de leerling (ongeveer een half jaar boven het geconstateerde niveau).
  • Oefen in één woordpakket met meerdere, niet verwarbare spelling-categorieën.
  • Typen bevordert de actieve verwerking van woorden. Voor zeer zwakke leerlingen kan het daarnaast ook nog van belang zijn om de woorden zelf uit te spreken voordat ze getypt worden. De woorden worden eerst uitgesproken door de computer, de leerling zegt ze na en typt ze daarna.
  • Kies in de woordpakketten voor woorden die frequent voorkomen in de geschreven taal van de leerlingen, dit verhoogt de kans op lange termijn behoud van de kennis.
  • Geef minstens één keer per week een motiverende authentieke schrijfopdracht zodat leerlingen hun spellingkennis gebruiken. Benadruk het belang van redigeren en geef de leerlingen daartoe de gelegenheid. Spellingzwakke kinderen maken gebruik van de tekstverwerker voor directe feedback. Gebruik binnen de tekstverwerker bij voorkeur ook een tekst-naar-spraakprogramma met een goede woordvoorspeller (bijvoorbeeld Sprint plus). Het tekst-naar-spraakprogramma geeft feedback door het geschrevene uit te spreken en de woordvoorspeller verhoogt het repertoire aan woorden dat de leerling tot zijn beschikking heeft en vermindert de neiging tot het vermijden van moeilijke woorden.
  • Laat leerlingen elkaars werk nakijken, om het spellingbewustzijn en het verantwoordelijkheidsgevoel ten aanzien van spelling te vergroten. Daarbij kunnen ze gebruik maken van hulpmiddelen, zoals de spellingcontrole van de tekstverwerker en http://woordenlijst.org. Het nakijken van het eigen werk is vaak te moeilijk.
  • Herhaal de oefeningen gedurende langere tijd (weken, maanden), zodat de spellingkennis niet snel vervalt.

Digitale programma’s als aanvullend leermiddel

Recente, krachtige programma’s kunnen het oefenen voor automatisering volledig aansturen. Dit is met name van nut voor zwakke leerlingen die meer systematische en intensieve ondersteuning nodig hebben. Het ontslaat de leerkracht echter nooit van het aanbieden van een goed onderwijsprogramma, waarin lezen en taal wordt aangeboden in een meer natuurlijke en realistische context. Een voorbeeld hiervan is het lezen van boeken. Voor zwakke leerlingen kunnen in dit verband dan weer compenserende middelen ingezet worden, zoals luisterboeken. Ook is het belangrijk dat kinderen die achter een computer aan het werk zijn sociaal-emotionele ondersteuning ontvangen om de motivatie en de bereidheid om het oefenen vol te houden, te bevorderen.

Meer weten?

Lees hier het volledige rapport geformuleerd als antwoord op de vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Of raadpleeg deze informatieve website:

http://www.steunpuntdyslexie.nl/dyslexie-op-school/aanpassingen-en-hulpmiddelen/ict-hulpmiddelen/

Deze vraag is overgenomen van de Kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van actuele kennisvragen uit en over het onderwijs.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Thoni Houtveen en Anne Luc van der Vegt.

Thema

Leermiddelen

Onderwerpen

Leermateriaal


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.