onderzoek
vo

Gedragsproblemen in het vo

Eerder stroomden veel leerlingen met gedragsproblemen uit van het regulier onderwijs naar speciale voorzieningen. Door de invoering van passend onderwijs hebben scholen meer belangstelling voor het voorkomen en adequaat omgaan met gedragsproblemen. Maar scholen en leraren ervaren het omgaan met leerlingen met gedragsproblemen als een lastige opgave.

Wat weten we?

Veel leraren in het voortgezet onderwijs geven aan bij het omgaan met gedragsproblemen handelingsverlegen te zijn. Deze handelingsverlegenheid uit zich in gevoelens van incompetentie, onmacht, onzekerheid en stress. De leraar heeft het gevoel verantwoordelijk te zijn, maar heeft geen passend antwoord op bepaald probleemgedrag. De aanpak van gedragsproblemen door leraren kan worden gekenmerkt als ‘weinig geschakeerd, weinig gevarieerd en weinig flexibel’ (Van der Wolf en Van Beukering, 2009).

Leraren hebben lang niet altijd oog voor hun eigen aandeel in de gedragsproblemen van een leerling. Zij zijn geneigd de problemen toe te schrijven aan leerling kenmerken en/of gezinsomstandigheden. Deze houding bemoeilijkt het oplossen van problemen. Immers de oorzaak wordt gezocht in zaken die zij als leraar moeilijk kunnen beïnvloeden. Dergelijke percepties dragen ook bij aan de ervaren handelingsverlegenheid en stress. Leraren ervaren het gedrag van de leerling als problematisch en negatief zonder zich bij machte te voelen de achterliggende oorzaak aan te pakken (Onderwijsraad, 2010). Wanneer de leraar wel over een passend handelingsrepertoire beschikt blijken gevoelens af te nemen.

De handelingsverlegenheid heeft ook te maken met de rolopvatting van de leraar. Veel leraren zien zichzelf als primair verantwoordelijk voor het op gang brengen van leerprocessen. Als gedragsproblemen om aandacht vragen, interfereert dat met die primaire rol en raken leraren in een spagaat. Zij worden geraakt in wat zij als kern van hun professionaliteit zien (Windesheim, 2009).

Uit studies komt naar voren dat gedragsproblemen minder voorkomen in een ‘effectieve schoolcontext’ waarin:

  • Een sfeer van hoge- maar realistische verwachtingen en resultaatgerichtheid heerst
  • Een veilig, helder en stimulerend pedagogisch klimaat is
  • Een gestructureerd onderwijsaanbod wordt gegeven.

Dit, in combinatie met goede leerlingenzorg is volgens de Onderwijsraad (2010) een stevige basis voor het omgaan met gedragsproblemen.

Dat betekent voor de praktijk

Het project ‘Arrangementen gedragsproblemen in het voortgezet onderwijs’ van APS en KPC Groep richt zich op de preventie en aanpak van gedragsproblemen in het voorgezet onderwijs.

Veel leerlingen met gedragsproblemen worden verwezen naar tussenvoorzieningen (zoals time-out, rebound) of naar het voortgezet speciaal onderwijs, terwijl het overgrote deel van de zorg aan leerlingen met gedragsproblemen in het primaire proces op een reguliere school verstrekt kan worden. Mits leraren bereid zijn te reflecteren op hun opvattingen en gedrag en zij deskundig zijn, er een goed werkend systeem van leraar- en leerlingbegeleiding is en er in school op alle niveaus goede samenwerkingsrelaties zijn.

Het project richt zich op het vmbo en havo/vwo en heeft tot doel:

  • Schoolbreed de handelingsbekwaamheid van leraren te vergroten met betrekking tot de preventie en de aanpak van gedragsproblemen.
  • Op het niveau van het team, het zorgsysteem in en rond school en het management condities te scheppen en te borgen om leraren in het primaire proces effectief te ondersteunen bij de preventie en aanpak van gedragsproblemen.

In Gedragsproblemen in het voortgezet onderwijs. Verkenning bij onderzoeksopzet van project “gedragsproblemen in het voortgezet onderwijs” zijn de uitgangspunten en de verwachte opbrengsten van het project beschreven.

Handreikingen

Gedragsproblemen in de onderwijscontext hebben te maken met het gedrag van leerlingen, maar ook met de perceptie van dat gedrag door leerkrachten. Probleemgedrag is niet een absoluut verschijnsel waar altijd iedereen op dezelfde manier last van heeft, het is een intersubjectief verschijnsel dat ontstaat in de relatie van de leerkracht met de leerling in de onderwijssetting. Het is denkbaar dat gedrag dat een leerling vertoont in een onderwijssetting op een heel andere manier gepercipieerd wordt dan datzelfde gedrag in een niet-onderwijssetting. Het is ook bekend dat gedrag dat in de ogen van de ene leraar problematisch is, in de ogen van een andere leraar goed te hanteren is.

In dit project hanteren de auteurs het interactiemodel (ook wel transactiemodel genoemd) als model dat het gedrag van leerlingen belicht vanuit de relaties in de onderwijscontext. In dit model kan men aandacht besteden aan de relaties tussen leraren en leerlingen, de context van het onderwijs en van leerlingen en leraren daarbinnen, op de verschijningsvormen van gedrag en de mogelijke interventies die er op dit gedrag mogelijk zijn in hun context.

Thema

Pedagogiek

Onderwerpen

Gedragsproblemen

Beschrijving
De auteurs gaan in deze publicatie in op de oorzaken en de aanpak van gedragsproblemen in de school. De focus ligt op de onderwijsleersituatie en het denken en handelen van de leraar.
Auteur(s)
Wolf, K. van der & Beukering, T. van
Jaar
2009

Beschrijving
In het advies staan de volgende vragen centraal: Hoe kan het onderwijs aan leerlingen met gedragsproblemen verbeterd worden? Welke rol heeft de overheid hierin?
Auteur(s)
Onderwijsraad
Jaar
2010

Beschrijving
In deze studie is voor de vraag van de Onderwijsraad 'Hoe kan het onderwijs aan zorgleerlingen met gedragsproblemen worden verbeterd' - een literatuuronderzoek uitgevoerd, waarin nationale en internationale bronnen zijn geraadpleegd.
Auteur(s)
Goei, S.L. & Kleijnen, R.
Jaar
2009

Beschrijving
In de publicatie zijn de uitgangspunten en de verwachte opbrengsten van het project beschreven.
Auteur(s)
Clijsen, A., & Hiemstra, K.
Jaar
2010



Anoniem | 4 augustus 2019

Er mag ook rustig vermeld worden dat 'passend onderwijs' toentertijd gewoon een ordinaire bezuinigingsmaatregel is geweest en dat er pasgeleden ook een artikel verscheen waarin o.a. stond dat het één van de grootste missers is uit de onderwijsgeschiedenis.

E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.