Beoordelen en belonen van leraren
onderzoek
po vo mbo so

Beoordelen en belonen van leraren

Het beoordelen en het belonen van leraren zijn samenhangende onderwerpen. Een beloning krijg je immers idealiter bij goed functioneren. In de praktijk blijkt het echter vaak niet gemakkelijk te zijn om deze koppeling goed te leggen. Vandaar dat beoordeling en beloning zowel in beleidsdocumenten als in wetenschappelijk onderzoek terugkerende onderwerpen zijn.

Naar de beoordeling van leraren is veel onderzoek gedaan. Ervan uitgaande dat leraren veel invloed hebben op de prestaties van leerlingen, worden leerlingprestaties in toenemende mate meegenomen in de beoordeling.

De vraag is wel hoe de toegevoegde waarde van individuele leraren op leerling prestaties exact te meten is. Niet alle prestaties worden immers op een kwantitatieve manier gemeten (denk aan de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen). En prestaties zijn niet altijd te koppelen aan de acties van één individuele docent (denk aan team teaching; Steele et al. 2010). Om tot een goed oordeel te komen, moeten we dan ook meerdere bronnen gebruiken.

Effecten van het beoordelen

Er is onderzoek gedaan naar de effecten van beoordeling (zie bijvoorbeeld Taylor & Tyler, 2012). Beoordeling kan een positief effect hebben op leerlingresultaten: doordat leraren feedback krijgen op hun prestaties, worden zij gestimuleerd te reflecteren op hun sterke en minder sterke punten. En raken zij eerder gemotiveerd om zich verder te ontwikkelen.

Net als bij leerlingen kan een beoordeling op die manier zowel summatief als formatief ingezet worden. Hoe meer bronnen worden gebruikt (denk aan feedback van collega’s, leerlingen en een leidinggevende) des te meer input de leraar heeft om de eigen ontwikkeling te sturen.

Experimenten met prestatiebeloning

Leraren worden wereldwijd meestal betaald naar hun jaren ervaring en opleidingsniveau. Omdat deze twee variabelen niet automatisch samenhangen met beter lesgeven of hogere leerlingprestaties, zijn er begin vorige eeuw experimenten ontstaan naar vormen van prestatiebeloning, om leraren op die manier extra te motiveren voor hun werk (zie bijvoorbeeld Podgurski et al, 2007). Deze experimenten vinden overal ter wereld en in verschillende vormen plaats. Ook de effecten zijn verschillend.

In sommige onderzoeken worden positieve relaties gevonden tussen prestatiebeoordeling enerzijds en een hogere organisatie-betrokkenheid, motivatie of werktevredenheid van leraren anderzijds. Ook blijkt een relatie te bestaan tussen de mate waarin landen prestatiebeloning voor leraren toepassen en de prestaties van leerlingen uit diezelfde landen (Woessmann, 2011). Tegelijk vinden onderzoekers ook negatieve (bij)effecten, zoals competitie tussen leraren, demotivatie van leraren en een disfunctionele selectieve focus van leraren in hun lessen (teaching to the test).

Beloning hoeft niet financieel te zijn

De effectiviteit van een beloning lijkt af te hangen van:

  • de wijze waarop het beloningssysteem eruitziet (denk aan beloning op individuele of op teambasis)
  • de wijze waarop het beloningssysteem is geïmplementeerd (denk aan de betrokkenheid van leraren bij het ontwerp)
  • de mate waarin men binnen scholen gewend en in staat is om verschillen tussen leraren te benoemen.

In de literatuur is vooral veel aandacht voor effecten van financiële beloning, terwijl andere vormen van beloning (zoals uitdagende taken, bezoek aan een internationale conferentie) veel minder vaak onderzocht zijn.

Meer weten?

Blijf op de hoogte

Vandaag in je mailbox. Morgen toe te passen in de klas. Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang praktische tips, actuele informatie en ideeën voor jouw dagelijkse onderwijspraktijk.