onderzoek
po
vo
mbo

Hoe geef je leerlingen regie over hun eigen leerproces?

Er zijn sterke aanwijzingen dat leerlingen betere leerprestaties kunnen behalen, als zij zelf goed de regie kunnen voeren over hun eigen leerproces. Daarvoor moeten ze bewust verschillende leerstrategieën combineren, zoals relateren, analyseren, structureren, oriënteren, plannen en evalueren. Of meer zelfregulering per definitie tot betere prestaties leidt, staat niet vast.

Het vraagt veel van leerlingen om de regie over hun eigen leerproces te voeren. De strategieën die leerlingen daarvoor nodig hebben, ontwikkelen ze niet vanzelf. Welke leerstrategieën effectief zijn en wat daarover bekend is in Nederland en Vlaanderen is onderzocht in de reviewstudie Zelfgestuurd leren in de onderwijspraktijk (Kostons e.a., 2014). De onderzoekers gaan uit van de definitie van Boekaerts en Simons voor “zelfgestuurd leren”: de leerling neemt zelfstandig en met zin voor verantwoordelijkheid de sturing voor de eigen leerprocessen in handen (Boekaerts & Simons, 1995). Dit gaat dus verder dan zelfstandig leren.

Welke strategieën hebben leerlingen nodig?

Drie aspecten zijn van belang voor zelfgestuurd leren: cognitie, metacognitie en motivatie of affectie. Cognitieve leerstrategieën stellen de leerling in staat om informatie te onthouden en om nieuwe informatie bij bestaande kennis in het geheugen te integreren. Metacognitieve strategieën zijn nodig om het leren te reguleren. Leerlingen moeten een taak kunnen plannen, de voortgang bewaken en kunnen evalueren. Leerlingen hebben motivationele of affectieve strategieën nodig om gemotiveerd te leren en voor hun doorzettingsvermogen.

Combineren

De volgende strategieën zijn het meest effectief:

  • relateren: verbanden leggen, analogieën bedenken
  • analyseren: lesstof opsplitsen in onderdelen, onderzoeken
  • structureren: samenbrengen, schematiseren, ordenen
  • oriënteren: je leerproces voorbereiden
  • plannen: je leerproces ontwerpen en voorspellen
  • evalueren: je leerproces beoordelen (in licht van het plan en doel)

Als leerlingen deze strategieën op een inhoudelijk zinvolle combineren, is het effect ervan groter. De leerling begint een rekenles met plannen (wat ga ik doen, hoeveel tijd heb ik nodig). Daarna gebruikt de leerling tijdens diezelfde les de strategie analyseren om de sommen op te lossen. Tot slot evalueert de leerling hoe hij de les heeft gedaan: heb ik de sommen goed opgelost? Wat zou ik een volgende keer nog beter kunnen doen?

Vooral plannen en voorspellen blijken belangrijke strategieën te zijn. Het heeft een positief effect op de leerresultaten wanneer leerlingen goed nadenken voordat ze aan een taak beginnen, of wanneer ze een plan van aanpak maken. Ook kennis over leerstrategieën is belangrijk. Als leerlingen weten waarom en hoe deze strategieën werken, kunnen ze taken beter uitvoeren. Ze snappen beter hoe ze hun werk moeten aanpakken en waarom ze dingen doen.

Over motivationele en affectieve strategieën is in Nederland nog weinig bekend. Wel blijkt uit internationaal onderzoek dat het helpt als leerlingen inzien waarom taken belangrijk zijn. Wanneer leerlingen taken op waarde schatten, bijvoorbeeld als deze geplaatst zijn in een authentieke context, ronden ze de taken vaker met succes af.

Meer weten

  • Lees hier het volledige rapport geschreven naar aanleiding van de vraag, inclusief geraadpleegde bronnen en tips voor leraren om leerlingen in hun leerstrategieën te ondersteunen.
  • Artikel Zelfgestuurd leren op Leraar24

Deze vraag is overgenomen van de Kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van actuele kennisvragen uit en over het onderwijs.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sanne Kruijer en Hanneke de Weger. Zij hebben hiervoor hoogleraar Onderwijswetenschappen Liesbeth Kester geraadpleegd.

Thema

Didactiek

Onderwerpen

Zelfgestuurd leren


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.