onderzoek
po
vo
mbo

Modellen voor governance

Vanuit verschillende invalshoeken worden modellen gebruikt om governance te beschrijven. Drie invalshoeken zijn daarbij leidend: de bestuurlijke invalshoek (bestuursmodellen), bedrijfskundige invalshoek (corporate governance) en vanuit het onderscheid tussen bestuur en management (policy governance). Daarnaast worden termen gebruikt als ‘educational governance’, ‘professionals governance’, eenpitter, zandloper en buitenboordmotor, toezichthoudend en executief bestuur.

Wat weten we?

Er zijn vanuit verschillende invalshoeken manieren om aan governance vorm te geven in een model.

Bestuursmodellen

Onder de Wet goed onderwijs, goed bestuur zijn diverse bestuursmodellen mogelijk. Het model dat wordt gekozen is afhankelijk van het karakter van de onderwijsorganisatie en de kwaliteit van de (beoogde) bestuurders en intern toezichthouders, de interne regelingen en de daadwerkelijke verantwoording. Invulling van de functies bestuur en toezicht in verschillende bestuursmodellen.

Bestuursmodellen

Corporate governance

Vanuit de meer bedrijfskundige literatuur over ‘corporate governance’ wordt onderscheidt gemaakt tussen het one-tier model en het (Reinlands) two-tier model. De twee modellen zijn ingericht om de scheiding tussen toezicht en bestuur c.q. leidinggeven te faciliteren. Een ‘one tier’ model betreft een functionele scheiding van de rollen binnen een bestuur tussen het toezicht (bestuurders met toezichthoudende taken) en de bestuurder (de bestuurders met besturende taken). Een ‘two tier’ model duidt op het onderscheid in twee bestuurlijke organen voor de bestuurlijke taken en de toezichthoudende taken (organieke scheiding): een intern toezichthoudend orgaan dat uit andere personen bestaat dan het bestuurlijk orgaan.

Policy governance

Met Policy Governance maakt Carver een onderscheid tussen bestuur en management en biedt een integraal model dat besturen in staat stelt maatschappelijk verantwoordelijke organisaties te zijn. Hij schetst daarvoor 10 basisprincipes: eigenaarschap; positie van het bestuur; eenheid van bestuur; beleidsuitspraken van verschillend formaat (van alles omvattend naar gedetailleerd) over doelstellingen, bestuursmiddelen (bestuurlijk proces en schakel tussen bestuur en management) en handelingsruimte; delegatie/mandatering aan het management; redelijke interpretatie en controle. Deze bestuursprincipes vormen samen een naadloos geheel: alle genoemde onderdelen moeten een juiste plaats hebben om te kunnen werken. Als ze allemaal in werking zijn is een bestuur in staat zijn organisatie optimaal richting en ruimte te geven en rekenschap en verantwoording af te leggen aan zijn eigenaren.

Dat betekent voor de praktijk

Van de Kant (2009) geeft als manieren om vorm te geven aan het one-tier-model (functionele scheiding):

  • het bestuur met een titulaire directie (bestuur blijft bestuur in de zin van de wet en vervult de rol van intern toezichthouder; de directeur oefent bestuurlijke verantwoordelijkheden uit namens het bestuur via mandaat of delegatie
  • het raad van beheermodel: de professional wordt lid van het bestuur (directeur-bestuurder) in de hoedanigheid van dagelijks bestuur(der) van de rechtspersoon en daarnaast is er een algemeen bestuur dat toezicht houdt
  • de corporate board: de processen van besturen, toezicht houden en publieke verantwoording worden samengebracht aan één besluitvormende tafel daar zowel bestuurders als toezichthouders en belanghebbenden zitting hebben in dit orgaan

In een aantal filmpjes vertellen vertegenwoordigers van scholen over:

Handreikingen

Vanuit de verschillende Raden en beroepsorganisaties worden handreikingen gegeven voor het komen tot een model voor besturen.

  • Om besturen en raden van toezicht beter te laten functioneren binnen organisaties ontwikkelde dr. John Carver het zogenoemde Policy Governance® model. Dit model wordt in Nederland, ook in het onderwijs, steeds meer toegepast.
  • De PO-Raad heeft verschillende instrumenten en werkkaders voor schoolbesturen in het PO.
Beschrijving
Policy Governance is a fundamental redesign of the role of a board, emphasizing values, vision and the empowerment of both board and staff.
Auteur(s)
Carver, J. & Carver, M.
Jaar
1996

Beschrijving
Rede, in verkorte vorm uitgesproken bij de openbare aanvaarding van het ambt van bijzonder hoogleraar Governance in de (semi)publieke sector bij TiasNimbas Businessschool aan de Universiteit van Tilburg op vrijdag 11 maart 2011.
Auteur(s)
Goodijk, R.
Jaar
2011

Beschrijving
Integratierapport dat een samenvatting geeft van de belangrijkste bevindingen van het onderzoek dat in het kader van de onderzoekslijn Educational governance, uitgevoerd binnen het BOPO-programma 2009-2012.
Auteur(s)
Hofman, A., Steijn, B & Hofman, R.
Jaar
2013

Beschrijving
Symposium Onderwijs Research Dagen Maastricht.
Auteur(s)
Hooge, E., Honingh, M., Koning, P., de & Dielemans, J.
Jaar
2011

Beschrijving
Paper als onderdeel van het symposium 'Naleving en toepassing van governancecodes door schoolbesturen in het funderend onderwijs'
Auteur(s)
Hooge, E., & Honingh, M.
Jaar
2011

Beschrijving
Artikel in School en Wet, oktober 2004, pag. 276-281
Auteur(s)
Klifman, H.
Jaar
2004

Auteur(s)
Maassen, G.F. & Bosch, F.A.J. van den
Jaar
1997

Beschrijving
In: School en Wet, 2009, nr. 6, p. 6 e.v. Oosterling, M. & Vink, R. (2011). Besturen met intern toezicht. Zicht op het omgaan met de wet 'Goed onderwijs, goed bestuur'
Auteur(s)
Nolen, M.F. & P.W.A. Huisman
Jaar
2011

Beschrijving
In dit onderzoek staat de vraag centraal hoe scholen invulling geven aan de wet 'Goed onderwijs, goed bestuur' en de overwegingen die aan de keuze voor een bestuursmodel ten grondslag liggen.
Auteur(s)
Oosterling, M. & Vink, R.
Jaar
2011

Beschrijving
De Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs. Het Onderwijsverslag beschrijft elk jaar positieve en negatieve ontwikkelingen in het stelsel. Het bevat ook aanbevelingen voor verbeteringen.
Auteur(s)
Inspectie van het Onderwijs
Jaar
2012

Beschrijving
In dit boek, de derde van de reeks, staan vragen centraal waarop vanuit een bestuurskundige invalshoek antwoorden worden gegeven.
Auteur(s)
Klarus, R. & F. de Vijlder (red.)
Jaar
2010

Beschrijving
In dit artikel wordt een voorstel gedaan voor een aantal principes voor educational governance gericht op het waarborgen van (toegang tot) goed onderwijs, nu en in de toekomst.
Auteur(s)
Strikwerda, J.
Jaar
2005

Beschrijving
Vertaling van 'Le modèle Policy Governance et les organismes sans but lucratif', in: 'Gouvernance - revue internationale', vol 2, nr 1, 2001, 30-48)
Auteur(s)
Carver, J. & Carver, M.
Jaar
2001

Auteur(s)
KPC Groep
Jaar
2013

Beschrijving
Wat betekent de invoering van de Wet goed onderwijs, goed bestuur voor het bestuur in de dagelijkse praktijk? En merken de schoolleiding en leraren ook iets van de veranderingen?
Auteur(s)
Donker, M., Vermeulen, M. & Beek, S,
Jaar
2012

Beschrijving
De publicatie geeft antwoorden op vragen als: Is het raad van toezichtmodel geschikt voor onze organisatie, wat zijn de ervaringen met dit model in andere sectoren en aan welke voorwaarden moet worden voldaan willen we dit model kunnen invoeren?
Auteur(s)
Kant, H. van de
Jaar
2009


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.