Modellen voor governance

KNOW | bijgewerkt op 29 november 2013

Vanuit verschillende invalshoeken worden modellen gebruikt om governance te beschrijven. Drie invalshoeken zijn daarbij leidend: de bestuurlijke invalshoek (bestuursmodellen), bedrijfskundige invalshoek (corporate governance) en vanuit het onderscheid tussen bestuur en management (policy governance). Daarnaast worden termen gebruikt als ‘educational governance’, ‘professionals governance’, eenpitter, zandloper en buitenboordmotor, toezichthoudend en executief bestuur.

Wat weten we?

Er zijn vanuit verschillende invalshoeken manieren om aan governance vorm te geven in een model.

Bestuursmodellen
Onder de Wet goed onderwijs, goed bestuur zijn diverse bestuursmodellen mogelijk. Het model dat wordt gekozen is afhankelijk van het karakter van de onderwijsorganisatie en de kwaliteit van de (beoogde) bestuurders en intern toezichthouders, de interne regelingen en de daadwerkelijke verantwoording. Invulling van de functies bestuur en toezicht in verschillende bestuursmodellen.

Bestuursmodellen

Corporate governance
Vanuit de meer bedrijfskundige literatuur over ‘corporate governance’ wordt onderscheidt gemaakt tussen het one-tier model en het (Reinlands) two-tier model. De twee modellen zijn ingericht om de scheiding tussen toezicht en bestuur c.q. leidinggeven te faciliteren. Een ‘one tier’ model betreft een functionele scheiding van de rollen binnen een bestuur tussen het toezicht (bestuurders met toezichthoudende taken) en de bestuurder (de bestuurders met besturende taken). Een ‘two tier’ model duidt op het onderscheid in twee bestuurlijke organen voor de bestuurlijke taken en de toezichthoudende taken (organieke scheiding): een intern toezichthoudend orgaan dat uit andere personen bestaat dan het bestuurlijk orgaan.

Policy governance
Met Policy Governance maakt Carver een onderscheid tussen bestuur en management en biedt een integraal model dat besturen in staat stelt maatschappelijk verantwoordelijke organisaties te zijn. Hij schetst daarvoor 10 basisprincipes: eigenaarschap; positie van het bestuur; eenheid van bestuur; beleidsuitspraken van verschillend formaat (van alles omvattend naar gedetailleerd) over doelstellingen, bestuursmiddelen (bestuurlijk proces en schakel tussen bestuur en management) en handelingsruimte; delegatie/mandatering aan het management; redelijke interpretatie en controle. Deze bestuursprincipes vormen samen een naadloos geheel: alle genoemde onderdelen moeten een juiste plaats hebben om te kunnen werken. Als ze allemaal in werking zijn is een bestuur in staat zijn organisatie optimaal richting en ruimte te geven en rekenschap en verantwoording af te leggen aan zijn eigenaren.

Dat betekent voor de praktijk

Van de Kant (2009) geeft als manieren om vorm te geven aan het one-tier-model (functionele scheiding):

  • het bestuur met een titulaire directie (bestuur blijft bestuur in de zin van de wet en vervult de rol van intern toezichthouder; de directeur oefent bestuurlijke verantwoordelijkheden uit namens het bestuur via mandaat of delegatie
  • het raad van beheermodel: de professional wordt lid van het bestuur (directeur-bestuurder) in de hoedanigheid van dagelijks bestuur(der) van de rechtspersoon en daarnaast is er een algemeen bestuur dat toezicht houdt
  • de corporate board: de processen van besturen, toezicht houden en publieke verantwoording worden samengebracht aan één besluitvormende tafel daar zowel bestuurders als toezichthouders en belanghebbenden zitting hebben in dit orgaan

In een aantal filmpjes vertellen vertegenwoordigers van scholen over:

Handreikingen

Vanuit de verschillende Raden en beroepsorganisaties worden handreikingen gegeven voor het komen tot een model voor besturen.

Om besturen en raden van toezicht beter te laten functioneren binnen organisaties ontwikkelde dr. John Carver het zogenoemde Policy Governance® model. Dit model wordt in Nederland, ook in het onderwijs, steeds meer toegepast.

Verus biedt een aantal bestuursmodellen governance en andere relevante documenten aan.

De PO-Raad heeft verschillende instrumenten en werkkaders voor schoolbesturen in het PO.

Op de site van de Algemene Vereniging Schoolleiders staat het artikel ‘Naar een nieuw bestuursmodel’.

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.