onderzoek
vo

Leraren ontwikkelen zelf leermiddelen

In het kader van Expeditie durven, delen, doen stelde het Montaigne Lyceum in Den Haag zichzelf de vraag: hoe benut je de creativiteit en het enthousiasme waarmee leraren deze nieuwe school binnenkomen en hoe houd je beide vast? De oplossing zoekt de school in de ontwikkeling van eigen lesmateriaal: daarin kan de leraar zijn inspiratie en creativiteit kwijt en hij ontleent er beroepseer aan.

  • Embedcode

De ontwikkeling van onderwijsmateriaal vindt plaats in docentteams en richt zich op vakoverstijgend themaonderwijs. Eén van de docenten, de onderwijsarchitect, heeft de taak de onderwijsontwikkeling te stimuleren en coördineren. Samen vormen de onderwijsarchitecten het OnderwijsAtelier, dat medeverantwoordelijk is voor de horizontale en verticale afstemming van het onderzoek binnen de school.

Dat betekent voor de praktijk

Via onderzoek wilde het Montaigne Lyceum achterhalen op welke wijze een balans gevonden kan worden tussen de ontwikkeling van onderwijsmateriaal in teams en de werkbeleving van docenten (Groenewegen, 2010).

De meeste docenten van het Montaigne Lyceum (46%) besteden 1 tot 2 uur per lesweek aan de ontwikkeling van lesmateriaal (Lockhorst, Hulsen & Achterberg, 2010). Bijna 31% besteedt hieraan 3-4 uur per lesweek, 13% 5-6 uur en 6% meer dan 7 uur. Een groot deel van de docenten (70%) investeert vrije tijd in de ontwikkeling van lesmateriaal, 40% zelfs 3 uur of meer. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat docenten vinden dat ze hieraan teveel tijd besteden. Ook blijkt de werkdruk hoog. Toch bevalt het werken aan nieuw lesmateriaal de docenten over het algemeen goed. De werkbevlogenheid van leraren op het Montaigne Lyceum ligt hoog in vergelijking met de gemiddelde Nederlandse docent. Bovendien is deze gedurende de expeditie nog verder toegenomen (Lockhorst & Achterberg, 2010a).

Gedurende de expeditie Durven, delen, doen heeft het OnderwijsAtelier een andere rol gekregen in de school, samengevat als: “The Flying Doctors”. Er is gekozen voor een vraaggestuurde werkwijze, waarbij individuele docenten of teams een hulpvraag kunnen neerleggen bij het OnderwijsAtelier. Uit het onderzoek naar zo’n vraaggestuurd traject (Lockhorst & Achterberg, 2010b) bleek dat de hulpvraag onvoldoende gedeeld was. Dit heeft ertoe geleid dat deelnemers met verschillende verwachtingen zijn begonnen en zich te weinig gehoord hebben gevoeld, maar tegelijkertijd ook onvoldoende verantwoordelijkheid voelden voor het proces en product.

Daarnaast bleek de taakverdeling tussen teamleider en architecten niet helder. Dit leidde ertoe dat dat er tijdens de bijeenkomsten te weinig regie is genomen en er uiteindelijk druk is ontstaan op de concrete themaontwikkeling. De procesmatige rol die van onderwijsarchitecten verwacht werd, bleek vaardigheden te vereisen die van een docent niet zomaar verwacht kunnen worden zonder opleiding. Het traject is dus met hobbels verlopen, maar heeft wel inzichten opgeleverd. Op basis hiervan kon een nieuw werkprotocol worden opgesteld voor het ontwikkelen van lesmateriaal en de rol van het OnderwijsAtelier hierbij.

Handreikingen

Het onderzoek heeft geleid tot een nieuw werkprotocol voor het ontwikkelen van lesmateriaal en de rol van het OnderwijsAtelier hierbij. Dit werkprotocol kan alleen functioneel worden ingezet wanneer sprake is van:

  • Betrokkenheid van architecten, teamleiders, docenten en schoolleiding
  • Kritische reflectie op het proces wat gaande is door alle stakeholders
  • Nieuwsgierigheid van betrokkenen naar het product, het proces en samenwerken en samen leren
  • Beleving bij de betrokkenen en daarmee ook verantwoordelijkheidsgevoel voor hetgeen samen moet worden geklaard
  • Bereidheid tot leren van alle betrokkenen waarmee men dus open staat voor kennis en ervaringen van anderen
  • Tijd en Ruimte om het proces wanneer nodig de rust te geven die het nodig heeft en er een gevoel van tempo en snelle productie heerst

Het werkprotocol staat uitgebreid beschreven in de conclusies van dit onderzoeksrapport.

Het Montaigne Lyceum werkte zijn visie op de ontwikkeling van eigen lesmateriaal binnen de school uit in een beleidsplan. Het gaat over de rol van docenten, de toepassing van ICT, de ontwikkeling van materiaal, en de werkvormen die men wil toepassen. De ontwikkelgids bevat een onderwijskundig stappenplan van thema tot uitgewerkte opdracht. In deze handleiding komen bovendien verschillende onderwijs ontwikkelvormen aan de orde, waarmee docenten op een andere manier dan de gebruikelijke methode aan de slag kunnen om lessen en werkvormen te ontwikkelen. Er worden zes methoden besproken: Leittext, Tabasco, technisch ontwerpen, verhalend ontwerpen, meervoudige intelligentie en spelletjes in het onderwijs. Ten slotte is dit werkboek, voor een themaweek waarin VMBO-t leerlingen naar zichzelf en hun toekomst kijken, een mooi voorbeeld van zelf ontwikkeld materiaal. Scholen die willen gaan werken aan het ontwikkelen van eigen vakoverstijgende opdrachten kunnen op basis van deze documenten inspiratie opdoen.

  • Embedcode
Thema

Leermiddelen

Onderwerpen

Leermateriaal

Beschrijving
Deelrapport van het onderzoek op het Montaigne Lyceum, waarin de resultaten van een vragenlijst voor docenten worden besproken.
Auteur(s)
Lockhorst, D., Hulsen, M. & Achterberg, F.
Jaar
2010

Beschrijving
Deelrapport van het onderzoek op het Montaigne Lyceum, waarin de resultaten met betrekking tot de werkbeleg van docenten worden besproken.
Auteur(s)
Lockhorst, D. & Achterberg, F.
Jaar
2010

Beschrijving
Deelrapport van het onderzoek op het Montaigne Lyceum, waarin de pilot met een vraaggestuurd werkend OnderwijsAtelier wordt besproken.
Auteur(s)
Lockhorst, D. & Achterberg, F.
Jaar
2010

Auteur(s)
Lockhorst, D. & Achterberg, F.
Jaar
2010


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.