onderzoek
po
vo

Doelgericht rekenen

KPC Groep heeft in opdracht van het ministerie van OCW onderzocht hoe scholen die hun onderwijs anders organiseren hun rekenonderwijs hebben ingericht.  Deze scholen proberen meer aan te sluiten bij de leer- en ontwikkelbehoeften van kinderen. Het onderzoek ‘Het kwartje valt’ richtte zich op vragen zoals: hoe verenigen scholen het doelgericht werken met een sterk kindgerichte benadering? Wat betekent deze benadering voor de leerkracht? Is er wetenschappelijk bewijs dat aantoont of een dergelijke innovatieve benadering bij rekenen ook leidt tot goede prestaties?

Wat weten we?

Het ministerie van OCW en Inspectie maakt zich zorgen over de achteruitgaande kwaliteit van het rekenonderwijs. Mogelijke oorzaken zijn: geen doorlopende leerlijn tussen basisonderwijs en voortgezet onderwijs, geen beheersingsdoelen, onvoldoende beschikking over relevante gegevens, geen duidelijk plan om rekenachterstanden te bestrijden en het lage rekenvaardigheidsniveau van toekomstige leerkrachten.

Kinderen verschillen in hun (reken)ontwikkeling. In het onderwijs proberen we die verschillen ‘bij te trekken’ door bijvoorbeeld te differentiëren naar tijd, instructie, tempo of leerstof. Gelderblom (2007) noemt ook externe factoren die verantwoordelijk kunnen zijn voor verschillen in de rekenontwikkeling van kinderen, zoals de invloed van ouders, leerkrachten en het onderwijskundig leiderschap van de schooldirecteur.

Intrinsieke motivatie en zelfverantwoordelijk leren spelen een belangrijke rol in het leerproces. Uit onderzoek (oa. Black & Deci, 2000; Grolnick, Ryan & Deci, 1991; Reeve, Bolt & Cai, 1999) blijkt dat wanneer kinderen meer autonomie krijgen, dit een positief effect heeft op hun motivatie en op hun conceptueel denken. Wel wordt de ondersteunende en de begeleidende rol van de leerkracht als zeer belangrijk gezien, dus ook binnen een setting waar zelfverantwoordelijk leren plaatsvindt.

De kwaliteit van de leeromgeving is bepalend voor de efficiëntie van het leerproces. We kunnen binnen de leeromgeving onderscheid maken in de fysieke leeromgeving enerzijds en de leerkracht als belangrijk onderdeel van de leeromgeving anderzijds (onder andere Verbeeck, 2010). Hoe een rekenomgeving eruit dient te zien is nog onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd. Wel kan gesteld worden dat materialen, realistische contexten en situaties deel uitmaken van de rekenomgeving. Zowel autonomie van de leerling als autonomie-respecterende begeleiding van de leerkracht zijn van belang in de leeromgeving.

De vakinhoudelijke en didactische kennis van de leerkracht zijn van cruciaal belang voor goed rekenonderwijs. Wiskundige activiteit is gebaat bij vrijheid en aandacht (Klep, 1998).

Dat betekent voor de praktijk

Het spreekt voor zich dat scholen die hun onderwijs anders organiseren ook aan de gestelde kerndoelen dienen te werken en aan de geformuleerde referentieniveaus moeten voldoen. Dit roept een aantal vragen op: hoe verenigen zij doelgericht werken met een sterk kindgerichte benadering? Wat betekent dit voor de leerkracht? Is er wetenschappelijk bewijs dat aantoont of een dergelijke innovatieve benadering bij rekenen ook leidt tot goede prestaties? Op deze vragen geeft de publicatie Het kwartje valt: Doelgericht rekenen in anders georganiseerd onderwijs antwoorden. Er wordt ingegaan op de relatie tussen de aanpak van scholen die hun rekenonderwijs anders organiseren en wetenschappelijk onderzoek op het terrein van rekenen. Naast literatuur is een aantal experts geraadpleegd: M. Baltussen, J. Kraemer en A. Noteboom. Vervolgens wordt de dagelijkse praktijk van een basisschool beschreven, een school die volop in ontwikkeling is om het rekenonderwijs doelgericht en kindgericht vorm te geven. Tot slot geven de auteurs inspirerende tips voor scholen om op korte termijn stappen te zetten om het rekenonderwijs doel- en kindgerichter te maken.

Handreikingen

Er zijn scholen die het rekenonderwijs willen verbeteren, maar niet alle scholen kiezen gelijk voor ingrijpende veranderingen. In het hoofdstuk ‘Morgen beginnen’ in de publicatie Het kwartje valt: Doelgericht rekenen in anders georganiseerd onderwijs (2010) wordt een aantal voorbeelden en tips gegeven van kleinere stappen die een school kan zetten om het rekenonderwijs kind- en doelgerichter aan te pakken. Onderwerpen zijn: Meetonderwerpen concretiseren, Combinatiegroepen, Instructie anders organiseren, Zicht krijgen op een leerlijn, Werken vanuit kinddoelen, Materiaal inventariseren, Werken met materialen en spelletjes en ict en rekenen.

Thema

Curriculum

Onderwerpen

Rekenen & wiskunde

Auteur(s)
Gelderblom, G.
Jaar
2007

Auteur(s)
Grolnick, W.S., Ryan, R.M. & Deci, E.L.
Jaar
1991

Auteur(s)
Reeve, J., Bolt, E. & Cai, Y.
Jaar
1999

Beschrijving
Op basis van de zelfbepalingstheorie van Ryan en Deci laat deze publicatie zien hoe een autonomierespecterende leeromgeving eruit ziet en wat een autonomierespecterende leraar wel en niet doet.
Auteur(s)
Verbeeck, K.
Jaar
2010

Beschrijving
Hoe kan de school kindgericht én doelgericht rekenonderwijs geven? Wat vereist dit van de leraar, het rekenonderwijs en de leeromgeving?
Auteur(s)
Verbeeck, K. & Verschuren, M.
Jaar
2010


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.