Over leerdoelen en leerbehoeften

KNOW | bijgewerkt op 14 februari 2013

Veel leraren worstelen met de vraag hoe zij leerlingen het beste kunnen laten leren. Zij willen uit de leerlingen halen wat er in zit, de leerdoelen behalen en bewerkstelligen dat leerlingen zich ontwikkelen tot zelfstandige mensen die goed kunnen samenwerken en communiceren. Leraren moeten bij de inrichting van hun onderwijs voortdurend (lastige) keuzes maken. Hoe kunnen leraren een effectieve leeromgeving inrichten, die het mogelijk maakt om de doelstellingen te bereiken én die leerlingen motiveert en tegemoetkomt aan hun leerbehoeften? Wat voor taken, materialen en werkvormen kunnen leraren het beste inzetten? En welke voorwaarden moeten zij daarbij in acht nemen?

Wat weten we?

Overzichtstudies naar effecten van werkvormen en materialen leveren weinig bruikbare informatie op voor leraren. Een voorbeeld van een recente overzichtstudie is de publicatie van Scheerens (2008) naar school- en instructie-effectiviteit. Hieruit blijkt dat als leraren duidelijk en gestructureerd onderwijs geven (veel directe instructie), leerlingen hogere prestaties behalen. Echter, leerlingen presteren ook beter als zij een actieve rol hebben, zelf ontdekken en eigen keuzes kunnen maken. Dit lijken tegenstrijdige constateringen. Scheerens adviseert om deze onderwijsvormen te combineren, omdat ze elkaar aanvullen. Dat betekent dat leraren over een breed repertoire aan onderwijsstrategieën moeten beschikken.

Hattie (2009) ging van allerlei factoren na hoe groot het effect daarvan is op de leerprestaties (vooral taal en rekenen/wiskunde). Factoren die veel invloed op leerprestaties blijken te hebben zijn bijvoorbeeld:

  • aanleren van leerstrategieën
  • geven van feedback
  • goede instructie
  • formatieve evaluatie: nagaan of de lesdoelen zijn behaald om op basis daarvan de lesdoelen en leeractiviteiten van de volgende les bij te stellen

Ook hier is de vraag hoe leraren deze losse factoren kunnen combineren tot een goede inrichting van de leeromgeving. Dat de rol van de leraar heel belangrijk is komt zowel uit de voorbeelden van Hattie en Scheerens als ook uit ander onderzoek naar voren. Het is van essentieel belang op welke wijze leraren leeractiviteiten inzetten (Teurlings, Van Wolput & Vermeulen, 2006). Kernvragen daarbij zijn in hoeverre de leeractiviteit efficiënt en effectief is voor het bereiken van de beoogde doelen en in hoeverre de leeractiviteit aansluit bij het niveau en de behoefte van leerlingen.

Dat betekent voor de praktijk

De publicatie Schieten op het doel. Over leerdoelen en leerbehoeften (2010) biedt leraren ondersteuning bij de lastige keuzes die ze bij de inrichting van het onderwijs voortdurend moeten maken. Het helpt hen een effectieve leeromgeving in te richten, die het mogelijk maakt om de doelstellingen te bereiken en tegelijkertijd de leerlingen motiveert en tegemoetkomt aan hun leerbehoeften. Er wordt, naast literatuuronderzoek, een model gepresenteerd dat het leerproces indeelt in vier fasen en er wordt beschreven welke aspecten in deze fasen van belang zijn.

Om zicht te krijgen op de wijze waarop scholen werken aan een stimulerende leeromgeving en de balans tussen leerdoelen en leerbehoeften in de praktijk van alledag realiseren werd een dagje meegelopen op twee scholen die het onderwijs en de leeromgeving op een vernieuwende manier vorm en inhoud geven. In de publicatie wordt verslag gedaan van de bevindingen. Tenslotte worden aanwijzingen en tips voor de praktijk gegeven aan de hand van het eerder genoemde 4-fasenmodel.

Handreikingen

In de publicatie Schieten op het doel. Over leerdoelen en leerbehoeften (2010) wordt een Model voor het inrichten van het onderwijsproces (p. 9-19) gepresenteerd dat de stappen laat zien die van belang zijn om verantwoorde keuzes te maken bij het inrichten van het leerproces en de leeromgeving. Daarnaast worden er in deze publicatie tips (p. 33-39) geboden die de leraar helpen om:

  • doelgerichter te werken;
  • leeractiviteiten te kiezen/ontwerpen die passen bij de beoogde leerdoelen en bij (de onderwijsbehoefte van) de leerling;
  • de kracht van feedback en motivatie te benutten;
  • de doelen op korte termijn en op middellange- en lange termijn te evalueren.

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.