De invloed van menstruatie op schoolprestaties

Kennisrotonde | 20 februari 2017

De menstruatiecyclus heeft zeker invloed op het alledaagse functioneren, zowel positief als negatief. Bij de meeste vrouwen, met een gezonde cyclus, zijn nadelige effecten hiervan waarschijnlijk minimaal. Vrouwen met premenstrueel syndroom (PMS) of premenstruele dysfore stoornis (PMDD) lijken wel een duidelijkere verslechtering in cognitieve functies te hebben tijdens de premenstruele fase. Of en welke invloed dit heeft op de prestaties is niet bekend.

Nagenoeg alle vrouwen ondervinden in meer of mindere mate wel eens ongemakken geassocieerd met de menstruatie. Bij een deel van de vrouwen zijn deze klachten zodanig vervelend en consequent aanwezig dat er sprake is van premenstrueel syndroom (PMS) en bij een aantal vrouwen zijn deze zo ernstig dat er sprake is van premenstruele dysfore stoornis (PMDD).

PMDD onderscheidt zich van PMS in de grote invloed op het dagelijkse arbeids- en sociale leven, en tijdelijke stemmingsklachten die lijken op milde depressieve symptomen. PMDD is opgenomen in het handboek voor psychiatrische aandoeningen, de DSM-5. PMDD wordt geassocieerd met meerdere heftige klachten, zoals somberheid, geïrriteerdheid, concentratieproblemen, vermoeidheid en pijn. Deze klachten beginnen enige tijd voor de menstruatie.

Gevolgen voor schoolprestaties

Het is denkbaar dat bovengenoemde klachten invloed kunnen hebben op het dagelijks functioneren van veel vrouwen. Er is echter weinig onderzoek gedaan specifiek naar de invloed van de menstruatiecyclus bij adolescenten van schoolgaande leeftijd. Voor de invloed van de menstruatiecyclus blijkt het, logischerwijs, belangrijk om onderscheid te maken tussen de fase van de cyclus (folliculair – vóór de eisprong, of lateraal/luteaal – vóór de menstruatie), en tussen gezonde cycli of het hebben van PMS/PMDD. Zo ervaren veel vrouwen stemmingswisselingen vooral in de laterale fase, maar werd alleen bij vrouwen met PMS significante toename in stemmingsklachten gevonden.

Bij vrouwelijke scholieren bleek 8 tot 15 procent incidenteel of regelmatig thuis te blijven vanwege (pre)menstruele klachten. Er blijkt een relatie tussen thuisblijven van werk of studie en de mate van pijn/discomfort tijdens menstruatie.

Over de invloed van de menstruatiecyclus op het presteren van vrouwen zijn gemengde resultaten. Onderzoeken hebben gevonden dat vrouwen aan het eind van hun cyclus slechter presteerden op aandachtstaken, mogelijk vanwege hormoonconcentraties of menstruele pijn. Maar ander onderzoek vond geen of nauwelijks verschil in cognitief functioneren tijdens verschillende fasen van de cyclus, bij zowel vrouwen met PMDD als zonder.

Sekseverschillen

Het is bekend dat er sekseverschillen bestaan voor bepaalde domeinen. Vrouwen zijn bijvoorbeeld over het algemeen beter in verbale taken en mannen beter in ruimtelijke taken. Veranderende hormoonspiegels tijdens de menstruatiecyclus lijken hier invloed op te hebben. Zo scoorden mannen beter dan vrouwen op een werkgeheugentaak, maar minder goed dan vrouwen met een verhoogde (tijdens en na de ovulatie) concentratie van het geslachtshormoon estradiol. Vrouwen presteren mid-luteaal het beste op taken waar vrouwen beter in zijn, en in de menstruele fase het beste op taken waar mannen doorgaans beter in zijn. Mogelijk is dit gerelateerd aan de concentraties estradiol en progesteron in de betreffende fases van de cyclus.

Cognitieve functies

Er is niet afdoende onderzoek bij de doelgroep van deze vraag gedaan om een eenduidig antwoord te kunnen geven op de vraag hoe de menstruatiecyclus de (school)prestaties van jonge vrouwen beïnvloedt. Cognitief functioneren hangt zeer waarschijnlijk samen met hormonale veranderingen tijdens de cyclus. Maar deze cyclus kan presteren in bepaalde domeinen zelfs ten goede komen. Dat vóór en tijdens de menstruatie psychische en lichamelijke veranderingen het dagelijks leven beïnvloeden staat buiten kijf. Bij de meeste vrouwen, met een gezonde cyclus, zijn nadelige effecten hiervan waarschijnlijk minimaal. In verhouding lijken de cognitieve functies van vrouwen met PMS/PMDD wel duidelijk te verslechteren tijdens de premenstruele fase. Naast andere premenstruele klachten kunnen pijn en moeilijker sociaal functioneren het dagelijks functioneren zeker beïnvloeden. Bewustzijn van PMS en PMDD is belangrijk, evenals het voorkomen van stigmatisering. Verder heeft een gezonde levensstijl (veel bewegen, gezond gewicht, niet roken of alcohol gebruiken, en beperken van werkdruk en stress) een duidelijke invloed op het voorkomen of verminderen van premenstruele klachten.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
Achtergrond: Patiëntenvereniging Gynaecologie Nederland.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Peter Noort (kennismakelaar).

Deze vraag is overgenomen van de Kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van actuele kennisvragen uit en over het onderwijs.

In gesprek

Snel kennisnemen van wetenschappelijk onderzoek dat relevant is voor jouw onderwijs? Stel dan je vraag aan de Kennisrotonde!

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

In gesprek

Snel kennisnemen van wetenschappelijk onderzoek dat relevant is voor jouw onderwijs? Stel dan je vraag aan de Kennisrotonde!

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.