Atoommodel maakt verbinding tussen scheikunde en klassieke talen

lerarenredactie | bijgewerkt op 14 februari 2019

‘Door de leraar’ is een serie artikelen met daarin aandacht voor een thema of tool dat door leraren is ontwikkeld. ‘Door de leraar’ geeft ruimte aan leraren of bijna-leraren die zelf of samen met anderen iets hebben gemaakt en dat willen delen met hun collega’s. Deze aflevering gaat over een lessenserie over het atoommodel die de vakken scheikunde en klassieke talen verbindt.
Handen van leelringen die een atoommodel van lego maken

Thomas van Vroonhoven en Marjolein Wal, leraren van het Gymnasium Felisenum, hebben de lessenserie over het atoommodel gemaakt. Leerlingen leren over het hedendaagse atoommodel bij scheikunde als een voldongen feit. Maar de ontwikkeling van het atoommodel is een lang proces geweest dat begon met het atomisme bij de oude Grieken en Romeinen. In vier lessen maken leerlingen kennis met de geschiedenis van het atoommodel.

Opbouw van de lessenserie

De vakoverstijgende lessenserie bestaat uit vier lessen voor de derde klas gymnasium; één voor Grieks, één voor Latijn en twee voor scheikunde. De scheikundelessen zijn ook los te gebruiken voor de derde of vierde klas havo en vwo.

  • In de les Grieks vertalen leerlingen fragmenten van Empedokles uit de 5e eeuw voor Christus. Empedokles vertelt over fundamentele elementen. Alle dingen in onze wereld zijn combinaties van deze elementen. Twee krachten, Liefde en Haat, brengen de elementen bij elkaar of laten ze uit elkaar vallen.
  • In de les Latijn vertalen leerlingen teksten van Lucretius, een Romein uit de eerste eeuw voor Christus. Lucretius bouwt voort op de ideeën van Empedokles, maar gebruikt het begrip leegte om de hardheid en zachtheid van dingen te verklaren.
  • De eerste scheikundeles gaat over het omzetten van ideeën in een model. En over hoe modellen veranderen naar aanleiding van nieuwe kennis. Leerlingen maken met de ideeën van Empedokles een model in Lego of klei. Vervolgens passen ze hun model aan met de denkbeelden van Lucretius. Leerlingen gebruiken de vertalingen van de teksten die ze bij de lessen Grieks en Latijn hebben gemaakt. Als leerlingen deze lessen niet gevolgd hebben kunnen ze de standaardvertalingen gebruiken.
  • De tweede les scheikunde behandelt de geschiedenis van het hedendaagse atoommodel. Leerlingen krijgen uitspraken van personen die hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van het atoommodel. Leerlingen zetten de citaten in een logische volgorde. Zo maken ze kennis met cultuurhistorische aspecten die van invloed zijn op de ontwikkeling van wetenschappelijke kennis.

Aansluiting bij de examenprogramma’s

De lessenserie sluit aan bij de exameneisen voor scheikunde en klassieke talen. In de eerste scheikundeles maken leerlingen een kwalitatief model dat ze aanpassen op basis van nieuwe informatie. Zo maken leerlingen kennis met de modelleercyclus, een onderdeel in het examenprogramma scheikunde. De tweede les scheikunde gaat over de geschiedenis van het atoommodel. Leerlingen krijgen een concreet voorbeeld van de ontwikkeling van chemische kennis, een thema dat ook deel uitmaakt van het examenprogramma scheikunde.     

Doelstelling van het examenprogramma klassieke talen is dat leerlingen inzicht krijgen in de relatie tussen de antieke cultuur en de latere Europese cultuur. Deze lessenserie geeft een duidelijke illustratie van hoe het moderne atoommodel een geavanceerde variant is van ideeën uit de klassieke oudheid.

Downloads

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.