Creatieve denktechnieken en datateams

KNOW | bijgewerkt op 29 januari 2014

In de toekomst zal er behoefte zijn aan hoger opgeleiden die het creatieve vermogen van hun brein kunnen inzetten voor nieuwe ontwikkelingen. Dat is de voorspelling van deskundigen en succesvolle ondernemers zoals Sir Ken Robinson en Bill Gates. In het kader van de SLOA-regeling heeft het Bataafs Lyceum in samenwerking met de Universiteit Twente daarom onderzoek gedaan naar creatieve denktechnieken, zoals mindmap, beeldsamenvatting en argumentkaarten. Er is onderzocht welke wijze creatieve denktechnieken bij konden dragen aan verbetering van de prestaties van leerlingen voor het exacte onderwijs. Docenten vormden samen datateams die data verzameld hebben over verschillende technieken enerzijds, en effecten anderzijds. Naast dat is onderzocht welke technieken ingezet konden worden en wat het effect van de techniek mindmapping was, is onderzocht of het werken met datateams heeft geleid tot meer opbrengstgericht werken.

Wat weten we?

In het hedendaagse onderwijssysteem heeft het aanleren van creativiteit een ondergeschikte rol gekregen ten opzichte van de taalontwikkeling en de exacte wetenschappen. Het toepassen van creatieve (denk)technieken bij “niet” creatieve vakken leidt tot een andere manier van educatie die aansluit op de diversiteit binnen de klas. Deze visie die het Bataafs Lyceum beschrijft is geïnspireerd door ‘How to escape education’s death valley’ (2006), een lezing van Sir Ken Robinson. Volgens Robinson (2006) is er geen sprake van een epidemie van concentratiestoornissen, maar wordt er binnen het onderwijs te weinig rekening gehouden met het ‘kind zijn’. Meer ruimte voor creativiteit in het onderwijs kan daarom bijdragen aan betere resultaten.

Meer informatie over dit onderwerp kunt u vinden in Organisatie van het leerproces.

Dat betekent voor de praktijk

Gedurende de schooljaren ‘11-‘12 en ‘12-‘13 hebben medewerkers van het Bataafs Lyceum in het kader van de SLOA-regeling van de VO-raad een onderzoek uitgevoerd naar creatieve denktechnieken. Dit onderzoek werd uitgevoerd samen met onderzoekers van de Universiteit Twente. Het onderzoek is uitgevoerd met de datateam methode. Deze methode biedt antwoord op drie vragen: Op welke wijze kunnen creatieve denktechnieken ingezet worden om het onderwijs van de exacte vakken te verbeteren? Wat zijn de effecten van de ingezette creatieve denktechnieken op de prestaties van de leerlingen? En: In welke mate leidt het werken in met datateams tot een verbetering van opbrengstgericht werken?

Inzetbaarheid van creatieve denktechnieken
Het datateam heeft allereerst informatie verzameld over verschillende creatieve denktechnieken. De technieken die voor het Bataafs Lyceum het meest geschikt leken voor verder onderzoek zijn mindmaps en beeldsamenvattingen. De reden dat juist deze technieken verder onderzocht zijn was dat deze technieken eenvoudig binnen meerdere vakken op een soort gelijke manier toepasbaar waren, zowel voor de docenten als de leerlingen. Daarnaast waren er docenten die hier al ervaring mee hadden opgedaan. Het effect van beeldsamenvattingen is in het kader van een promotieonderzoek apart onderzocht vanuit de Universiteit Twente. De invloed van mindmapping is door de datateams zelf verder onderzocht.

Mindmapping als creatieve denktechniek
Om inzicht te krijgen in de opbrengsten van het gebruik van creatieve denktechnieken in het onderwijs is er een experiment uitgevoerd. Een brugklas werd getraind in ‘mindmapping’ (experimentgroep) en een andere brugklas kreeg geen training (controlegroep). De techniek werd geïntroduceerd bij vier vakken: aardrijkskunde, wiskunde, geschiedenis en biologie.

De resultaten zijn verzameld a.d.h.v. cijfers van leerlingen, vragenlijsten en interviews met leerlingen en docenten. Uit de behaalde resultaten is niet direct af te leiden dat de getrainde leerlingen (experimentgroep) substantieel betere cijfers halen dan de niet getrainde groep (controlegroep). Opmerkelijk is wel dat leerlingen die de techniek reeds beheersten (en de voordelen ervan ervaren hebben) deze ook blijven toepassen.

Opbrengstgericht werken
Door middel van observaties van de datateambijeenkomsten, de vragenlijst opbrengstgericht werken en interviews met de datateamleden wilde de school inzicht krijgen in de mate waarin het werken met datateams heeft geleid tot meer opbrengstgericht werken. Uit het onderzoek kwam naar voren dat het werken in datateams voor de meeste deelnemers heeft geleid tot een andere manier van kijken en werken met data. Er wordt onder andere meer nagedacht over de voorwaarden van datagebruik. Daarnaast wordt data vaker ingezet voor ontwikkeling binnen de school en voor verantwoording naar de overheid toe.

Handreikingen

Naar aanleiding van het onderzoek met datateams heeft OSG Hengelo een lesmethode creatieve denktechnieken en/of training Mindmapping ontwikkeld.

Voorbeeld toepassing mindmaps in het onderwijs
Binnen het onderzoek is er gekeken naar de inzetbaarheid van de verschillende creatieve denktechnieken in het onderwijs. Uiteindelijk is er gekozen om binnen Bataafs Lyceum te werken met de techniek mindmapping. Deze techniek en de toepassing hiervan staat beschreven in het voorbeeld ‘Mindmapping in het onderwijs’.

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.