Onderzoek

De ander en ik

KNOW | Gepubliceerd op 08 mei 2013

  • PO
  • VO

De overheid investeert in sociale veiligheid op scholen en het voorkomen van polarisatie en radicalisering. Een school is sociaal veilig als de participanten zich goed voelen en op een positieve manier met elkaar omgaan.

Om polarisatie en radicalisering te voorkomen zijn lessen ontwikkeld voor de bovenbouw van het basisonderwijs en de eerste drie klassen van het VMBO. Hierbij stonden bewustwording van de persoonlijke identiteit, het belang van relaties met anderen en het ervaren van meerdere identiteiten centraal. Naast onderzoek naar de effecten van deze lessen is ook de wijze van uitvoering onderzocht.

Wat weten we?

Het essay Radicaliserende moslims en moslima’s sociaal-pedagogisch bekeken (Meertens, 2007) schetst een sociaal-psychologische visie op de radicalisering van moslims en moslima’s. Woede, onvrede en onzekerheid liggen ten grondslag aan radicalisering. Om radicalisering van moslims te voorkomen zal de achterstand die allochtonen hebben moeten verminderen. Tevens moeten alternatieve manieren geboden worden om een positieve identiteit te krijgen, en daarmee een sterker gevoel van eigenwaarde. Tenslotte wordt besproken hoe processen van radicalisering te stoppen zijn.

In het onderzoek naar factoren die een rol kunnen spelen bij radicalisering en terrorisme in het algemeen en in Nederland in het bijzonder (Van der Pligt & Koomen, 2009) is een model ontwikkeld dat structuur geeft aan de relevante factoren.

In het model wordt verondersteld dat achtergrondfactoren, zoals maatschappelijke achterstelling, discriminatie, en isolatie en marginalisering, door de betrokken groepen ervaren worden als dreigingen. Daarbij speelt relatieve deprivatie een belangrijke rol; via onder meer processen van sociale vergelijking – het zichzelf met anderen vergelijken op belangrijke criteria- kan de genoemde dreiging als groter worden waargenomen. Dreigingen kunnen realistisch en symbolisch zijn, of betrekking hebben op groepswaardering.

Het onderzoek naar de rol van eerstelijnswerkers bij het tegengaan van polarisatie en radicalisering (Zannoni et al., 2008) gaat in op de huidige en de gewenste praktijk. Het brengt in kaart welke initiatieven en activiteiten vele partijen op zowel landelijk, regionaal als lokaal niveau de afgelopen jaren hebben ontwikkeld en in praktijk gebracht. Een eerste uitwerking van de verschillende rollen voor de desbetreffende beroepsgroepen, zoals onderwijs, is ontwikkeld.

Het onderzoek biedt ook een beknopte inhoudelijke beschrijving van de processen van polarisatie en radicalisering en de risico’s die hieruit voortkomen. Waar mogelijk wordt hierbij ingegaan op de mogelijkheden voor de aanpak van de geschetste problematiek, zoals het tegengaan van de voedingsbodem en het vergroten van de weerbaarheid.

Dat betekent voor de praktijk

Om radicalisering te voorkomen zijn er lessen ontwikkeld voor de groepen 7 en 8 van het basisonderwijs en de eerste drie leerjaren van het VMBO. Deze lessen zijn onder andere door Bureau Halt-Limburg ontwikkeld en als pilot uitgevoerd.

Gezien de mogelijke uitrol naar andere Halt-regio’s is het onderzoek ‘De ander en ik’ uitgevoerd. Er is gekeken naar de wijze waarop de lessenserie is uitgevoerd en naar wat er op basis van de ervaringen in de pilot in de lessen moet worden aangepast. Tevens is onderzocht welke effecten de lessen hebben op de leerlingen.

In de lessen wordt niet over radicalisering gesproken, maar er wordt gewerkt aan bewustwording van de persoonlijke identiteit, het belang van relaties met anderen en het ervaren van meerdere sociale identiteiten. Er wordt verondersteld dat wanneer het zelfbewustzijn en de zelfwaardering van leerlingen toenemen, de weerbaarheid tegen maatschappelijke uitdagingen en radicaal gedachtegoed wordt vergroot.De lessenserie bestaat uit zes lessen die gegeven worden door een Halt-medewerker en de leraar samen.

Uit de evaluatie blijkt dat de lessenserie goed is uitgevoerd. Belemmeringen deden zich met name voor op organisatorisch terrein in basis- en voortgezet onderwijs en op inhoudelijk terrein binnen het voortgezet onderwijs. Enthousiasme van de leraar speelde een rol in de motivatie van de leerlingen. De lessen werden door betrokkenen in het basisonderwijs beter beoordeeld dan door betrokkenen in het voortgezet onderwijs.

De lessen hadden met name in het basisonderwijs effect op de leerlingen. Ze kennen hun klasgenoten beter en sluiten leerlingen minder snel uit. Dat sluit aan bij de toename van zelfbewustzijn van basisschoolleerlingen. Bij zowel leerlingen in het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs valt een afname van sociale ontwikkeling waar te nemen.

Op basis van het evaluatieonderzoek is besloten de lessen voor het basisonderwijs verder uit te rollen in de rest van Nederland.

Handreikingen

Er zijn nog geen handreikingen beschikbaar. Kent u een handreiking hierbij of heeft u er één ontwikkeld, dan staat hier binnenkort misschien uw bijdrage!

Referenties

Titel Radicaliserende moslims en moslima's sociaal-psychologisch bekeken
Beschrijving In: Radicaliserende vrouwen. Nederlandse communistische vrouwen (1945-1970) en Nederlandse islamitische vrouwen (1989-heden), een comparatieve analyse.
Auteur(s) Meertens, R.W.
Jaar 2007

Titel Achtergronden en determinanten van radicalisering en terrorisme
Beschrijving In dit rapport wordt een overzicht geboden van factoren die een rol kunnen spelen bij radicalisering en terrorisme in het algemeen en in Nederland in het bijzonder. Daartoe is een model opgesteld dat structuur geeft aan de relevante factoren.
Auteur(s) Pligt, van der J. & Koomen, W.
Jaar 2009

Titel De rol van de eerstelijnswerkers bij het tegengaan van polarisatie en radicalisering
Beschrijving Het onderzoek biedt inzicht in de rol van de eestelijnswerker bij het tegengaan van polarisatie en radicalisering wat betreft de huidige en de gewenste praktijk.
Auteur(s) Zannoni, M. Varst , L.P van der, Bervoets, E.J.A., Wensveen, M., Bolhuis, V.J. van & Torre, E.J. van der
Jaar 2008

Titel 'De ander en ik'. Onderzoek naar een lespakket om radicalisering te voorkomen. Paperpresentatie Onderwijs Research Dagen Maastricht
Beschrijving Onderzoek naar de wijze waarop de lessenserie 'De ander en ik' is uitgevoerd en wat de effecten van de lessen zijn voor leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs. Doel van de lessen is het voorkomen van radicalisering.
Auteur(s) Beek, S. & Reitsma, M.
Jaar 2011

Reacties (0) en waardering

Totale waardering artikel:
(83 waarderingen)

Schrijf zelf een reactie

Als u uw emailadres invult kunnen wij reageren op uw reactie. Het emailadres wordt niet op de site getoond.

Leraar24 staat het delen, aanpassen en gebruiken van de gepubliceerde content op deze website toe, tenzij anders aangegeven, onder de voorwaarden in de Disclaimer

Gerelateerd