Digitaal pesten: wat is het en wat kun je ertegen doen?

Kennisnet | bijgewerkt op 01 juni 2016

Digitaal pesten is een vorm van pesten die online plaatsvindt, bijvoorbeeld via sociale media als Snapchat en Whatsapp. Met de komst van het internet zijn er nieuwe vormen van pesten ontstaan, zoals het stelen van iemands online identiteit of ‘shame sexting’. Digitaal pesten kan onvoorziene gevolgen hebben, doordat filmpjes en foto’s soms op grote schaal gedeeld worden.
Drie beeldschermen op een tafel in de klas

In de wetenschappelijke literatuur spreekt men van pesten als:

  1. er sprake is van een machtsongelijkheid tussen dader en slachtoffer
  2. het kwetsende gedrag zich herhaalt gedurende een langere periode
  3. de dader de intentie heeft om het slachtoffer te kwetsen

De auteurs van een artikel over cyberpesten in het tijdschrift 4W geven aan dat het niet eenvoudig is om te zeggen hoe vaak cyberpesten of digitaal pesten in Nederland voorkomt. De verschillende onderzoeken naar het vóórkomen van digitaal pesten in Nederland hanteren de bovengenoemde kenmerken van pesten niet consequent. Hierdoor komen uit de onderzoeken heel verschillende cijfers naar voren.

Wel zijn er aanwijzingen uit verschillende onderzoeken. Het EU Kids Online-onderzoek uit 2011 laat zien dat 4% van de 9- tot 16-jarige internetgebruikers in Nederland in 2010 ‘via het internet op een pijnlijke of gemene manier behandeld’ werd. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) kwam in de Veiligheidsmonitor 2013 tot een hoger percentage: 8,8% van de 15- tot 24-jarigen werd digitaal gepest. In 2015 rapporteerde het CBS dat 1 op de 6 meisjes online wordt gepest en dat in 2014 bijna 8 procent van de jongeren van 15 tot 25 jaar geconfronteerd is met cyberpesten.

Digitaal pesten in de praktijk

Vrijwel alle kinderen maken gebruik van internet en sociale media. ‘Ze appen, skypen, gamen, zoeken informatie op, bekijken filmpjes en onderhouden contacten op Instagram of Snapchat. Helaas worden sociale media ook gebruikt om elkaar digitaal te treiteren. De dader waant zich onbespied, getuigen ontbreken, waardoor hij meer durft. Digitaal pesten gaat niet om onschuldige plagerijtjes of flauwe grapjes. Het pesten verloopt soms snoeihard: op internet worden grovere scheldwoorden gebruikt dan op het schoolplein. Kinderen realiseren zich niet dat een zinnetje als ‘Ik maak je dood’ veel heftiger overkomt op het beeldscherm dan in real life.’ Lees meer over digitaal pesten in de praktijk in de brochure Digitaal Pesten van Kennisnet.

Digitaal pesten versus ‘offline’ pesten

Digitaal pesten gebeurt via internet, bijvoorbeeld via Whatsapp. Bij offline pesten zijn dader en slachtoffer fysiek aanwezig. Hoewel de kenmerken van pesten (machtsongelijkheid, intentie om te kwetsen en herhaling van het kwetsen) bij beide vormen van pesten aanwezig zijn, heeft pesten via internet soms wel andere gevolgen. Berichten, filmpjes en foto’s kunnen op grote schaal worden doorgestuurd. Als een foto of filmpje eenmaal is gedeeld, is de kans groot dat het blijft opduiken. Doordat daders bij digitaal pesten anoniem kunnen blijven, is het ook mogelijk dat het pesten in hevigheid toeneemt.

Nieuwe vormen van pesten

Met de komst van het internet zijn er bovendien nieuwe vormen van pesten ontstaan, zoals het hacken van iemands online identiteit. De pesters gebruiken dan iemands foto en naam en maken daarmee nepprofielen aan, waarmee ze allerlei valse informatie over het slachtoffer verspreiden. ‘Shame sexting’ is een andere vorm van digitaal pesten. Hier gaat het om de verspreiding van seksueel getinte beelden van een ander, tegen zijn wil in.

Is digitaal pesten strafbaar?

Pesten op zichzelf is niet strafbaar. Toch kan het zo zijn dat er tijdens het pesten strafbare feiten gepleegd worden, zoals laster, smaad, stalking en schending van auteurs- en portretrecht. Kinderen tot 18 jaar worden beschermd door het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties.

Preventie van (digitaal) pesten

Er is onvoldoende onderzocht wat werkt tegen cyberpesten. Van een aantal elementen in preventiecampagnes tegen traditioneel pesten is wél duidelijk dat ze effectief zijn in het voorkomen van pesten. Het ligt voor de hand dat deze vormen van preventie ook ingezet kunnen worden bij digitaal pesten:

  • Trainen van ouders en leraren
  • Verhoogde bewaking op de speelplaats
  • Opstellen van methoden om pesten te bestraffen
  • Opstellen van regels in de klas tegen pesten
  • Een formeel anti-pestbeleid op school
  • Bijeenkomsten om ouders en leerlingen te informeren over pesten

Wat kun je doen tegen digitaal pesten?

Lessen over digitaal pesten

  • Praat met de klas over wat wel en niet zou moeten mogen op Whatsapp met de les Whatshappy.
  • Hoe houd je de sfeer gezellig op Instagram? Bespreek dit met de klas met de les Instagrap.
  • It’s up to you is een interactieve film die wordt ingezet als interventie tegen cyberpesten op scholen. De film is al wat ouder, maar nog steeds goed bruikbaar.
  • Bekijk met de klas de video van Schooltv over Omgaan met cyberpesten of de Klokhuisaflevering over cyberpesten.

referenties

Kennisnet

Laat ict werken voor het onderwijs.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Kennisnet

Laat ict werken voor het onderwijs.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.