Dit moet je weten als je zelf digitaal leermateriaal gaat ontwikkelen

Kennisnet | bijgewerkt op 01 oktober 2018

Veel leraren maken zelf leermateriaal, soms in aanvulling op methodes, soms als eigenstandig onderdeel van een les. Vaak doen zij dat digitaal: aan digitaal materiaal kunnen zij filmpjes of interactieve opdrachten toevoegen en ze kunnen het eenvoudig delen met collega’s of koppelen aan ander leermateriaal. Wanneer is digitaal materiaal met beeld en geluid effectief? Hoe houd je rekening met auteursrecht? En welke tools zijn er om digitaal leermateriaal mee te maken? Dit artikel helpt je hiermee verder.
Zelf digitaal leermateriaal ontwikkelen

Criteria om digitaal leermateriaal met multimedia te ontwikkelen

Veel digitaal leermateriaal bevat multimedia als filmpjes of geluidsfragmenten. Als je zelf digitaal leermateriaal gaat ontwikkelen, is het handig als je weet hoe je multimedia goed inzet in het onderwijs. Uit onderzoek naar leren met beeld en geluid blijkt dat het gebruik van multimedia tot beter leren kan leiden. Daarvoor moet die multimedia wel op een goede manier in het onderwijs toegepast worden.

Een onderzoek naar effectief leren met multimedia laat zien dat het bij het ontwikkelen van digitaal leermateriaal belangrijk is om rekening te houden met de manier waarop het geheugen werkt. Dat kan door:

  1. De aandacht van de leerling te richten
    Bijvoorbeeld door duidelijk te laten zien wat de belangrijkste onderdelen zijn. Of door het opsplitsen van bewegende beelden in aparte delen die een leerling terug kan kijken.
  2. De inhoud minder complex te maken
    Zet wat bij elkaar hoort in een video ook duidelijk bij elkaar, zoals een animatie met ondertiteling. Als twee bij elkaar behorende bronnen ver uit elkaar staan kan de leerling de beelden namelijk gaan negeren en alleen op de tekst letten
  3. Irrelevante informatie weg te laten
    Gebruik geen overbodige informatie of details, zoals achtergrondmuziek of informatie die dubbelop is.

Welke plaatjes in leermateriaal helpen leerlingen het beste?

Er zijn volgens het hierboven genoemde onderzoek vier soorten plaatjes die je goed kunt inzetten bij digitaal leermateriaal:

  1. Plaatjes die een ezelsbruggetje zijn
  2. Interpretatieplaatjes die laten zien hoe iets in elkaar zit: bijvoorbeeld een dwarsdoorsnede van een machine
  3. Organisatieplaatjes: bijvoorbeeld de Nederlandse bodemsoorten in kleuren
  4. Representatieplaatjes: bijvoorbeeld de weergave van een situatie in een verhaal

De eerste twee soorten plaatjes hebben volgens onderzoek het grootste effect. Plaatjes voor de versiering kun je beter niet gebruiken in je leermateriaal. Deze hebben een negatief effect op het leren, omdat ze te veel afleiden. Soms kan een organisatieplaatje ook een afleidend plaatje worden. Dat gebeurt als de leerling al weet wat er op het plaatje staat. Het plaatje leidt dan meer af dan dat het de leerling helpt bij het leren.

Wikiwijs Maken: zelf digitaal leermateriaal ontwikkelen, combineren en delen

Met Wikiwijs Maken kun je kosteloos een hele les of lessenreeks opbouwen en teksten, filmpjes, links, opdrachten of foto’s toevoegen. Wikiwijs is een openbare, onafhankelijke website van Kennisnet, bedoeld voor iedereen die betrokken is bij het kiezen en inzetten van leermiddelen in de dagelijkse lespraktijk. Op Wikiwijs kun je ook lesmateriaal van andere leraren bewerken, samenvoegen en actualiseren of je eigen lessen met andere leraren delen. Een gemaakte les of lessenreeks kun je downloaden als ‘pakketje’ dat je vervolgens kunt laden in geschikte elektronische leeromgevingen. Hier kun je dan de voortgang van je leerlingen volgen.

In de handleiding van Wikiwijs Maken staan alle stappen om leermateriaal te maken en te delen met collega’s. Voordat je dit materiaal deelt ‘label’ je het, zodat het voor collega’s goed vindbaar is.

Voorbeelden van lessen op Wikiwijs

Hoe zit het met auteursrecht?

Mag je zomaar digitaal leermateriaal van een collega gebruiken en aanpassen? Het auteursrecht bepaalt dat iedereen die iets maakt zelf beslist over wat anderen daar wel en niet mee mogen doen. Dat kan bijvoorbeeld met Creative Commons. Met een Creative Commons-licentie maak je in één keer duidelijk onder welke voorwaarden anderen jouw werk mogen gebruiken, zonder dat er telkens toestemming nodig is. Je behoudt zelf altijd al je rechten. Auteursrechten zijn ook aan de orde als je afbeeldingen of ander materiaal van het internet haalt en in je arrangement of digitaal leermateriaal verwerkt. Deze brochure over auteursrecht van Kennisnet, de VO-raad en de PO-Raad helpt je daarmee verder.

Andere tools om digitaal leermateriaal mee te maken

referenties

Kennisnet

Laat ict werken voor het onderwijs.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Kennisnet

Laat ict werken voor het onderwijs.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.