onderzoek

Doorlopende leerlijn voor lezen zakelijke teksten

KNOW | bijgewerkt op 06 mei 2013

  • PO
  • VO

Doel van dit onderzoek is om op basis van de referentieniveaus een doorlopende taalleerlijn voor het lezen van zakelijke teksten te creëren voor het PO en het VO. Deze doelstelling valt uiteen in twee subdoelen. Ten eerste het opleveren van een bruikbaar overdrachtsmodel met instrumenten die bijdragen aan het vormgeven van een doorlopende leerlijn taal/lezen tussen PO en VO. Ten tweede het opleveren van een geconcretiseerde leerlijn voor lezen en woordenschat voor 1F en 2F met bijpassende integrale arrangementen om het leesonderwijs in het PO en het VO vorm te geven.

Wat weten we?

De bewindslieden van het ministerie van OCW stelden de onafhankelijke Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen in met de opdracht om te adviseren over de vraag wat leerlingen van taal en rekenen moeten kennen en kunnen. Met het advies Over de drempels met taal en rekenen in 2008 was het referentiekader geboren. De referentieniveaus beschrijven wat leerlingen gedurende hun schoolloopbaan moeten kunnen en kennen op het gebied van taal en rekenen. Voor het PO en VO zijn een fundamenteel (F) en een hoger streefniveau (S) vastgelegd. De vaardigheden voor het domein taal zijn: mondelinge taalvaardigheid, leesvaardigheid, schrijfvaardigheid en taalverzorging. Met behulp van de referentieniveaus is een specifiekere beschrijving van de onderwijsinhoud en het objectief vaststellen van het bereikte beheersingsniveau van leerlingen mogelijk.

Met diagnostische toetsing is na te gaan op welk niveau de leerlingen de drempels nemen. Het feitelijke niveau van de leerlingen bij de verschillende overgangen wordt duidelijk.
Woordenschat is in de referentieniveaus een kenmerk van de taakuitvoering bij het lezen van zakelijke teksten en wordt voor het niveau 2F niet meer als onderscheidend kenmerk opgenomen. Onderzoek van Hacquebord, Linthorst en Stellingwerf (2004) laat zien dat het verband tussen tekstbegrip en woordkennis significant is. Woordkennis van leerlingen in het voortgezet onderwijs blijkt een belangrijke voorspeller voor tekstbegrip.

Een belangrijke drempel uit het referentiekader is de overgang tussen PO en VO. Onderzoek toont aan dat er veel voor verbetering vatbaar is. Volgens Smeets (2007) gaan de gesprekken tussen PO en VO meestal niet over de leerstofinhoudelijke aansluiting of werkwijze. Uit onderzoek van de Inspectie (2007) blijkt dat een kwart van de leerlingen in de derde klas van het VO op een ander niveau zit dan de basisschool adviseerde. Dit is te wijten aan de breuk op het didactische en pedagogische vlak.

Dat betekent voor de praktijk

Doel van het onderzoeksproject Doorlopende leerlijn taal (rapport opvraagbaar bij de auteurs) is om op basis van de referentieniveaus een doorlopende taalleerlijn voor het lezen van zakelijke teksten te creëren voor PO en VO. Deze doelstelling valt uiteen in twee subdoelen. Ten eerste het opleveren van een bruikbaar overdrachtsmodel met instrumenten die bijdragen aan het vormgeven van een doorlopende leerlijn taal/lezen tussen PO en VO. Ten tweede het opleveren van een geconcretiseerde leerlijn voor lezen en woordenschat voor 1F en2F met bijpassende integrale arrangementen om het leesonderwijs in PO en VO vorm te geven.

Het overdrachtsmodel bestaat uit een stroomschema met een analysefase, uitwisselingsfase en afstemmingsfase. In het model zijn checklists verzameld om de huidige taalsituatie in kaart te brengen. Tevens bevat het model een gespreksagenda op het gebied van visie op taal en taalbeleid, leerstofaanbod, didactisch handelen, zorg en begeleiding, onderwijstijd, enzovoort. Zij kunnen worden gebruikt bij uitwisseling en afstemming tussen schoolleiders, coördinatoren en IB’ers, en leerkrachten en docenten. De verschillende onderdelen van het model zijn uitgeprobeerd op bruikbaarheid om te onderzoeken of het model tot betere afstemming van het taalonderwijs tussen PO en VO leidt.

In samenwerking met het Expertisecentrum Nederlands is een leerlijn met tussendoelen en strategieën vormgegeven voor lezen van zakelijke teksten en woordenschat gericht op niveau1Fen2F. Deze leerlijnen vormen een onderdeel van het overdrachtsmodel. Onderzocht werd of de concretisering van de leerlijnen uitgewerkt in integrale arrangementen leidde tot hogere leesprestaties.

Uit het onderzoek komt naar voren dat de concretisering van de referentieniveaus met bijpassende integrale arrangementen bijdraagt aan het verbeteren van de leesprestaties van de leerlingen. Het overdrachtsmodel draagt bij aan het vormgeven van een doorlopende leerlijn voor taal tussen PO en VO.

Handreikingen

  • Tussendoelen woordenschat. Referentieniveaus Woordenschat (op basis van niveaubeschrijving Lezen van zakelijke teksten). Tussendoelen op weg naar 1F en 2F voor het vergroten van de woordenschat. (onderbouw PO, middenbouw PO, bovenbouw PO en onderbouw VO)
  • Tussendoelen lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen op weg naar 1F en 2F voor het lezen van zakelijke teksten. (Voorbereiden, aanvankelijk technisch lezen, voortgezet technisch lezen en begrijpend lezen, begrijpend lezen en voortgezet begrijpend lezen).
  • Voorbeeld leerlijn. Leerlijn woordenschat. Strategieën om de betekenis van woorden te achterhalen en manieren om de betekenis van woorden te onthouden.
  • Uitgangspunten extra taaluur. Doelen, uitgangspunten, betrokkenen, roosterwensen, leermiddelen, diagnostiek en beoordelen, zorg en begeleiding, differentiatie, didactische uitgangspunten, kwaliteitszorg.
  • Vragenlijst nul- en eindmeting beproeven overdrachtsmodel PO-VO. Vragen over: visie, verantwoording en organisatie van algemeen naar taal en rekenen; de domeinen van het overdrachtsmodel; curriculum; didactiek

Referenties

Titel De staat van het onderwijs. Onderwijsverslag 2005/2006
Beschrijving Verslag over de staat van het Nederlands onderwijs.
Auteur(s) Inspectie van het Onderwijs
Jaar 2007

Titel Samenwerking tussen primair onderwijs, voortgezet onderwijs, regionale expertisecentra en jeugdzorg. Onderzoek naar innovatie in vijf regio's
Beschrijving Onderzoeksrapport.
Auteur(s) Smeets, E.
Jaar 2007

Titel Over de drempels met taal en rekenen. Hoofdrapport van de Expertgroep Doorlopende leerlijnen taal en rekenen
Beschrijving Het advies formuleert doorlopende leerlijnen taal en rekenen die zorgen voor een naadloze aansluiting van onderwijsresultaten tussen de sectoren.
Auteur(s) Meijerink, H.
Jaar 2008

Titel Betere overgangen in het onderwijs. Adviezen voor het verminderen van voortijdige schooluitval en het verkrijgen van een hoger opleidingsniveau in Nederland
Beschrijving Dit advies geeft drie aanbevelingen als antwoord op de vraag hoe de aansluiting tussen opleidingen kan verbeteren: verantwoordelijkheid voor doorlopende trajecten; extra leerperioden; loopbaanondersteuning op de korte en lange termijn.
Auteur(s) Onderwijsraad
Jaar 2005

Titel Vocabulairekennis bij taalzwakke leerlingen in het voortgezet onderwijs
Beschrijving De resultaten van dit onderzoek tonen een grote variatie aan in vocabulairekennis, op elk onderwijsniveau, die beperkt samenhangt met anderstaligheid en tekstbegrip.
Auteur(s) Hacquebord, H., Linthorst, R. & Stellingwerf, B.
Jaar 2004

Nog vragen?

Leraar24, het LerarenOntwikkelFonds en de Kennisrotonde helpen je graag.

Stel je vraag!

geef jouw waardering:

(klik om te waarderen)

Schrijf zelf een reactie

Als je je e-mailadres invult kunnen wij reageren op je reactie. Het e-mailadres wordt niet op de site getoond.

Gerelateerd