Duurzaamheid verankeren in het mbo

NRO | bijgewerkt op 25 augustus 2016

Koersen op duurzaamheid is een leidend principe en speerpunt van beleid binnen het Nordwin College en Wellantcollege, twee opleidingscentra voor groen onderwijs. Beide instellingen hebben de belangstelling voor duurzaamheid sterk zien groeien. Tegelijk constateren ze dat de aandacht voor duurzaamheid binnen het onderwijs vaak incidenteel en projectmatig van aard is. Hoe veranker je duurzaamheid in de schoolorganisatie?

De onderwijsinstellingen streven naar een integrale benadering van duurzaamheid binnen de instelling, maar worstelen hoe dit vorm te geven. Hierin hebben ze in het bijzonder behoefte aan inzicht in de manier waarop ze aan dit proces leiding en sturing kunnen geven en aan concrete handvatten. Het integreren van duurzaamheid is in hun ogen een ingrijpende vernieuwing, en meer dan een onderwijsvernieuwing. Met name het betrekken van het middenmanagement (o.a. teamleiders en  opleidingscoördinatoren) blijkt een uitdaging te zijn.

Het Groene Kompas voor duurzame ontwikkeling in het mbo helpt opleidingen om gestructureerd en op integrale wijze te werken aan het verankeren van duurzaamheid, op het gebied van zowel de bedrijfsvoering als het curriculum. Het geeft teamleiders, docenten en managers inzicht in waar ze staan als het gaat om duurzaamheid, helpt bij het maken van concrete afspraken en versterkt het eigenaarschap binnen opleidingsteams.

 

Hoe integreer je duurzaamheid in de hele opleiding?

Binnen het (groene) beroepsonderwijs groeit de belangstelling voor duurzaamheid sterk. De aandacht voor duurzaamheid binnen het curriculum is echter vaak incidenteel en projectmatig van aard. Het verankeren van duurzaamheid is een ingrijpende vernieuwing. Het is een veranderingsproces dat vraagt om participatie van alle betrokkenen (studenten, docenten, teamleiders, bestuur) in de onderwijsinstelling. Om duurzaamheid op een geloofwaardige manier in het curriculum te integreren, moet een school ook zelf aan duurzaamheid werken (bijvoorbeeld afval scheiden of zonne-energie gebruiken).

Nordwin College en Wellantcollege werken al langere tijd aan duurzaamheid binnen hun instellingen. De ene instelling meer vanuit beleid, de andere meer vanaf de werkvloer. Hierbij blijkt met name het betrekken van middenmanagement (teamleiders en opleidingscoördinatoren) een uitdaging te zijn. Dit heeft geleid tot de volgende onderzoeksvraag:

Hoe kunnen belanghebbenden binnen het (groene) mbo actief betrokken worden bij het vormgeven en uitdragen van een geïntegreerde visie op duurzaamheid?

Werkvormen om studenten te betrekken bij duurzaamheid

Wageningen Universiteit en Oberon hebben binnen het project Meer dan de Som der Delen – de verankering van duurzaamheid in de gehele schoolorganisatie onderzocht op welke manier het Groene Kompas en Reflexieve Monitoring in Actie binnen het groene mbo een bijdrage kunnen leveren aan het verankeren van duurzaamheid. Dit is gedaan met casestudies op Nordwin College en Wellantcollege.

Binnen het project is het instrument ‘Auditing Instrument for Sustainability in Higher Education’ (AISHE) doorontwikkeld tot Het Groene Kompas voor duurzame ontwikkeling in het mbo. Het Groene Kompas is een instrument voor het bepalen van de huidige situatie ten aanzien van duurzaamheid, het formuleren van doelen en acties, en het monitoren van vooruitgang. Dit gebeurt voor zestien aspecten van duurzaamheid, verdeeld over vier thema’s: organisatie, deskundigheid, onderwijs en waardering.

Reflexieve Monitoring in Actie is een verzamelnaam voor instrumenten die helpen bij het zichtbaar maken van vooruitgang tijdens transitieprocessen. Binnen het project is dit gedaan door inspiratiebijeenkomsten, audiovisuele leergeschiedenissen, interviews en zogenoemde eye-opener workshops. Reflexieve monitoring helpt om te reflecteren op de resultaten, draagt bij aan bewustwording ten aanzien van duurzaamheid en biedt concrete werkvormen om studenten te betrekken.

Aanbevelingen

  • Het Groene Kompas kan op ieder moment worden ingezet, dus bij de start van het werken aan duurzaamheid, maar ook als al langer daaraan wordt gewerkt. Het Groene Kompas kan op ieder mbo (groen en niet groen) worden ingezet.
  • Het Groene Kompas geeft teamleiders concrete handvatten om met hun team te werken aan het integreren van duurzaamheid binnen de opleiding.
  • Voor het betrekken van het middenmanagement kan het inschakelen van externe ondersteuning handig zijn. Voor meer informatie hierover kunt u contact opnemen met Heleentje Swart.
  • Door het Groene Kompas schoolbreed binnen verschillende opleidingen tegelijkertijd te gebruiken, kan geschakeld worden tussen verschillende niveaus en wordt de impact vergroot.
  • Bij het Groene Kompas gaat het niet om ‘weer een extra project’ of ‘weer iets erbij’, maar je kijkt met een ‘groene bril’ naar je dagelijkse praktijk.
  • Betrek studenten zoveel mogelijk bij het uitwerken en implementeren van duurzaamheid. Het Groene Kompas en reflexieve monitoring geven hiervoor werkvormen en ideeën.
  • Werk samen met het regionale bedrijfsleven. Dit geeft zowel voor studenten als docenten een impuls aan het proces, en maakt het belang van duurzaamheid concreet en relevant.

Handige links

www.friesevoetafdruk.nl

www.eco-schools.nl

voetafdruktest.wnf.nl

www.hetgroenekompas.nl

Bijlagen

In gesprek

Voor meer informatie of vragen over dit onderzoek kunt u contact opnemen met Geertje Damstra van onderzoeksbureau Oberon en met Heleentje Swart, Nordwin College en Netwerk Groene Groei.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

In gesprek

Voor meer informatie of vragen over dit onderzoek kunt u contact opnemen met Geertje Damstra van onderzoeksbureau Oberon en met Heleentje Swart, Nordwin College en Netwerk Groene Groei.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.