Eigenaarschap van leerlingen versterken

Kennisrotonde | 12 januari 2018

Hoe kunnen docenten het eigenaarschap van leerlingen in het voortgezet onderwijs versterken?

Wat weten we?

Eigenaarschap van leren is de mate waarin de leerling verantwoordelijkheid neemt voor zijn eigen leerproces. Om het eigenaarschap van leerlingen te versterken kun je onder meer de motivatie, betrokkenheid, zelfsturing en metacognitieve vaardigheden bevorderen. Docenten kunnen daarvoor hun eigen gedragsrepertoire verbreden, bijvoorbeeld door didactische strategieën toe te passen die zijn gericht op het gevoel van autonomie, betrokkenheid en competentie. Ook leerlingen effectieve leerstrategieën aanleren en hen ondersteunende feedback geven, zijn voorbeelden van effectief docentgedrag. Bovendien kunnen docenten de leeromgeving verrijken met bijvoorbeeld goed toegankelijke informatiebronnen, internet en andere (digitale) hulpmiddelen.

Eigenaarschap van leren is een complex begrip dat nauw verweven is met een aantal andere begrippen zoals learner agency, motivatie, betrokkenheid, zelfsturing en metacognitieve vaardigheden. Waar leerlingen vroeger de rol hadden van passieve ontvangers hebben zij nu een veel autonomere rol. Learner agency betekent dat leerlingen actief de omstandigheden van hun eigen leerproces mede bepalen. Een voorwaarde hiervoor is dat de leerling ervan overtuigd is dat zijn eigen gedrag ertoe doet tijdens het leren. Wanneer een docent in een les uitleg geeft, kunnen leerlingen besluiten om wel of niet op te letten, ze kunnen de leertaak leuk vinden of er tegenop zien. Agency houdt dan in dat leerlingen niet alleen reageren op de leeractiviteit, maar dat ze deze zelf ook kunnen beïnvloeden en veranderen. Het gaat om een actieve betrokkenheid vanuit de leerling zelf.

Motivatie en betrokkenheid

Motivatie en betrokkenheid van de leerling kunnen als startpunt van het eigenaarschap van het eigen leren worden gezien. De motivatie van mensen kan variëren in de mate van motivatie (weinig of veel motivatie) en in het type motivatie, zoals intrinsieke en extrinsieke motivatie. Intrinsieke motivatie komt uit de persoon zelf (leren omdat iemand het zelf interessant vindt), extrinsieke motivatie komt van buitenaf (leren om het cijfer of voor de leraar). Intrinsieke motivatie zet meer aan tot leren.

Zelfsturing en metacognitie

Vanuit hun motivatie en betrokkenheid vormt de leerling een aantal leerdoelen (doeloriëntatie) en ontstaat de drive om vanuit de huidige situatie naar de gewenste situatie te komen (zelfsturing of zelfregulering). Zelfregulerende leerlingen zetten doelbewust bepaalde leerstrategieën in om hun leren te vergemakkelijken en hun leerprestaties te verbeteren. Ze beschikken over verschillende leerstrategieën die zij flexibel kunnen inzetten.

Het stellen van leerdoelen en zelfsturing doet leerlingen inzien dat zij de controle kunnen nemen over hun eigen leerproces, hetgeen hun gevoel van self-efficacy (vertrouwen in eigen kunnen) en zelfvertrouwen vergroot. Hoe groter de self-efficacy van leerlingen, hoe groter hun betrokkenheid bij het leerproces en hoe groter hun doorzettingsvermogen als het tegenzit.

Leerlingen gebruiken metacognitieve vaardigheden en het vermogen om zichzelf te monitoren om vast te stellen hoe zij hun leerdoelen succesvol kunnen bereiken. Metacognitie is het denken over het eigen denken of het eigen leren. Metacognitie gaat over zelfreflectie met betrekking tot het eigen leren en over de regulering van de cognitieve processen door bijvoorbeeld leerstrategieën te gebruiken.

Effectief gedrag van docenten

Om het eigenaarschap van leerlingen te versterken, kunnen docenten zich richten op alle genoemde factoren, bij voorkeur in samenhang. Daartoe kunnen zij hun eigen gedragsrepertoire aanpassen, bijvoorbeeld door didactische strategieën toe te passen die zijn gericht op het gevoel van autonomie, betrokkenheid en competentie. Hoe je dat kunt doen, is onder andere in een eerdere vraag aan de Kennisrotonde terug te vinden: Met welke didactische strategieën kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beïnvloeden?

Verder kunnen leraren het ontwikkelen van leerstrategieën bevorderen, door middel van hints, modeling en procesgerichte feedback. Zie ook het antwoord op een vraag hierover aan de Kennisrotonde: Welk leerkrachtgedrag bevordert zelfgestuurd leren bij leerlingen?

Daarnaast kan feedback, mits op een goede manier gegeven, bijdragen aan eigenaarschap, motivatie en leerresultaten van leerlingen. Met name taakgerichte feedback blijkt effectief. Digitale hulpmiddelen kunnen daarbij ondersteunen. Zie ook het antwoord op een vraag hierover aan de Kennisrotonde: Kan het geven van feedback de motivatie en leerresultaten van studenten positief beïnvloeden en wat is effectieve feedback?

Een stimulerende leeromgeving waarin bijvoorbeeld informatiebronnen en internet aanwezig zijn, kan kinderen helpen om zelfgestuurd te gaan leren. Zie ook het antwoord van de Kennisrotonde op de vraag: Wat is de invloed van ouderbetrokkenheid op het zelfgestuurde leerproces van leerlingen die werken met kindportfolio’s?

Ook werken met (e-)portfolio’s heeft positieve effecten en op de leerlingen en stimuleren hen in hun zelfsturing. Zie ook het antwoord van de Kennisrotonde op de vraag: Dragen e-portfolio’s in het basisonderwijs bij aan meer leerwinst, metacognitie en zelfsturing?

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan kennismakelaars Anke Klein Hulse en Niek van den Berg.

Deze vraag is overgenomen van de Kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van actuele kennisvragen uit en over het onderwijs.

In Gesprek

Deze vraag is beantwoord door de Kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van kennisvragen uit en over het onderwijs

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

In Gesprek

Deze vraag is beantwoord door de Kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van kennisvragen uit en over het onderwijs

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.