HijZijWijzer Gender: denken en doen

KNOW | bijgewerkt op 05 mei 2013

Jongens en meisjes verschillen van elkaar. Is het onderwijs voldoende toegerust om te kunnen omgaan met deze verschillen? Sluit het aanbod aan op de behoeften van jongens en van meisjes? Of kijken we in het onderwijs met een te ‘meisjesachtige’ bril naar leren en ontwikkelen?
gendersymbolen op een schoolbord

De HijZijWijzer is bedoeld voor leraren basisonderwijs die – ook door hun eigen gedrag en attitude – verschillen tussen jongens en meisjes ervaren en graag willen begrijpen waar deze verschillen vandaan komen. Hierdoor ontstaat ruimte voor reflectie op het eigen handelen. Met als resultaat een betere aansluiting op de individuele behoeften van jongens en meisjes.

Wat weten we?

Het basisonderwijs feminiseert. Een groot deel van de schoolteams bestaat uit veel vrouwen en een enkele man. Onder meer uit onderzoek van Geerdink (2007) blijkt dat de feminisering in het onderwijs geen effect heeft op de cognitieve leerresultaten van kinderen. Dit wordt bevestigd in het onderzoek van ITS (2010). Hieruit blijkt dat de verschillen tussen jongens en meisjes met name tot uiting komen in niet-cognitieve competenties. In het primair onderwijs scoren meisjes op sociaal gedrag en werkhouding hoger dan jongens. Bovendien wordt het sekseverschil in werkhouding beduidend groter tussen groep 2 en groep 8.

Voor wat betreft motivatie blijkt dat jongens sterker gericht zijn op competitie dan meisjes, terwijl meisjes sociaal gemotiveerder zijn. Onder zorgleerlingen en leerlingen in het speciaal basisonderwijs vertonen jongens veel frequenter gedrags- en concentratiestoornissen. In het voortgezet onderwijs doubleren jongens vaker. Ze stromen ook vaker uit als voortijdig schoolverlater of stromen af naar een lager niveau.

Hoewel feminisering geen effect heeft op de leerresultaten van kinderen, weten we dat mannelijke en vrouwelijke leerkrachten op een andere manier omgaan met meisjes en jongens. Uit onderzoek blijkt dat mannelijke leerkrachten over het algemeen meer aandacht aan beweging en praktijk geven en dat zij het onderwijs meer aanschouwelijk maken. Vrouwelijke leerkrachten lijken beter te kunnen omgaan met orde verstorend gedrag en kunnen zich mogelijk beter verplaatsen in een kind.

Dit alles pleit voor meer diversiteit in het leerkrachtenkorps van een school (Geerdink, 2007). Immers, hoe diverser het aanbod van leerkrachten, hoe meer aansprekende rolmodellen er zijn voor jongens en meisjes om zich aan te spiegelen. Dat jongens zich door de huidige feminisering minder kunnen spiegelen aan (mannelijke) rolmodellen op school wordt in verband gebracht met onderbreking van hun schoolloopbaan, gedragsproblemen en het aantal verwijzingen naar hulpverleningsinstanties (ITS, 2010).

Dat betekent voor de praktijk

Uit literatuurstudie is gebleken dat de feminisering in het primair onderwijs geen effect heeft op de leerresultaten van leerlingen. Seksestereotypering in de verwachtingen en benaderingen van leerkrachten vormt echter wel een gevaar voor de ontwikkeling van kinderen. Anders gezegd, de keuzes die een leerkracht maakt voor het omgaan met de verschillen in kwaliteiten van leerlingen, de zogenoemde genderverschillen of genderdiversiteit, hebben een grote impact op hun functioneren. Deze laatste conclusie was de aanleiding voor het schrijven van de HijZijWijzer. Deze publicatie heeft als doelstelling om leerkrachten en andere medewerkers in het onderwijs inzicht en informatie te geven over sekse- en genderspecifiek gedrag in het algemeen en hun eigen genderspecifieke gedrag en de effecten daarvan op leerlingen in het bijzonder.

Er is vanuit verschillende perspectieven aandacht voor verschillen tussen jongens en meisjes. In de eerste plaats is daar het biologisch perspectief. Verschillende auteurs, met name uit de VS, hebben zich gebogen over de biologische verschillen tussen jongens en meisjes.

In de tweede plaats is daar het sociaal en cultureel-maatschappelijk perspectief. De thuissituatie (ouders en leefomgeving), de inrichting van het onderwijs en de leerkracht zijn bepalende factoren voor het tot uitdrukking komen van verschillen tussen jongens en meisjes. Wat in aanleg aanwezig is, kan door socialisatie worden benadrukt, overdreven, verdoezeld of ontkend. Socialisatie kan talenten doen ontplooien of onderdrukken.

Kennis hebben van verschillen in aanleg tussen jongens en meisjes en bewust zijn van het eigen perspectief kan leerkrachten helpen om goed om te gaan met jongens en meisjes en een leeromgeving te creëren die aansluit op hun behoeftes.

Handreikingen

De HijZijWijzer is een publicatie die inzicht probeert te geven in verschillen tussen jongens en meisjes en hoe daarmee om te gaan in het onderwijs. De HijZijWijzer is bedoeld voor leerkrachten die, ook door hun eigen gedrag en attitude, verschillen tussen jongens en meisjes ervaren en graag willen begrijpen waar deze verschillen vandaan komen. Wij menen dat door dit inzicht en begrip ruimte zal ontstaan voor reflectie op het eigen handelen en als gevolg daarvan, hopelijk, meer gendergevoelig handelen in de klas.

In het eerste gedeelte van deze HijZijWijzer worden de bevindingen uit het literatuuronderzoek op basis van biologisch perspectief weergegeven. Dit betreft informatie over chromosomen, hormonen en de hersenen van jongens en meisjes. Immers, inzicht hierin is de basis voor het aansluiten bij de individuele behoeften van jongens en meisjes.

In het tweede gedeelte van deze HijZijWijzer komt het biologisch perspectief in combinatie met het sociaal en cultureel-maatschappelijke perspectief aan de orde. Naast de sekse, die in de biologische aanleg bepaald is, speelt gender een belangrijke rol. Onder gender verstaan wij alle psychologische, culturele en sociale verschillen tussen mannen en vrouwen in het algemeen en, in dit geval, tussen jongens en meisjes in het bijzonder.

De HijZijWijzer is informatief en praktisch van opzet. De wijzer beschrijft alledaagse schoolse situaties en besteedt door middel van reflectieopdrachten en tips aandacht aan de pedagogische en didactische houding van de leerkracht, benaderd vanuit de verschillen tussen jongens en meisjes.

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.