Onderzoek

Inspelen op hoogsensitiviteit

Kennisrotonde | Gepubliceerd op 08 december 2016, bijgewerkt op 14 november 2016

  • PO
Hoe kunnen onderwijsprofessionals hoogsensitiviteit herkennen bij kinderen in het basisonderwijs en op welke manier kunnen zij daarop inspelen?

Wat weten we?

Hoogsensitiviteit is een aangeboren eigenschap die zich door opvoeding en socialisatie verder ontwikkelt. Kenmerkend is de intense zintuiglijke ervaring waardoor kinderen snel overprikkeld en gestrest raken. Er is een specifieke test voor kinderen om de hooggevoeligheid te meten. Leerkrachten kunnen hoogsensitieve kinderen zonder oordeel en met begrip tegemoet treden. Essentieel is om die kinderen een veilige omgeving, op school en in de klas, te bieden.

Prikkels

Hooggevoelige mensen hebben een sensitief zenuwstelsel. Zij ervaren zintuigelijke indrukken intensiever dan mensen met een minder sensitief zenuwstelsel. Bij hoogsensitieve mensen reageert de rechter hersenhelft sterk op prikkels van buitenaf (prikkeling door middel van zintuigen) en prikkels van binnenuit (de eigen emoties). Dit komt doordat hoogsensitieve personen geen filter in hun informatieverwerkingssysteem hebben die bepaalt welke informatie er binnenkomt. Hierdoor komen prikkels voortdurend binnen en worden zintuigelijke waarnemingen snel doorgegeven aan het brein.

Het ontbreken van een filter kan ertoe bijdragen dat er geen logische verwerking van prikkels plaatsvindt. Dit kan ervoor zorgen dat hoogsensitieve mensen verstrikt raken in hun emoties en gevoelens en niet of nauwelijks grip hebben op een bepaalde situatie.

Hoogsensitiviteit komt bij vijftien tot twintig procent van de mensen voor. Dit percentage is voor mannen en vrouwen hetzelfde. Om hoogsensitiviteit te meten, heeft Elaine Aron de High Sensitive Person Scaleontwikkeld, een bewezen betrouwbaar instrument.

Basisonderwijs

Hoogsensitieve kinderen zouden geneigd zijn veel te reflecteren. Deze kinderen hebben vaak een goed geheugen en een grote woordenschat. Daarnaast stellen zij vaak diepzinnige vragen en hebben een hekel aan oefenen en herhalen. Ze merken veel op uit de omgeving en kunnen overweldigd raken door de grote hoeveelheid cognitieve input. Daardoor kunnen ze moeite hebben zich te concentreren. Ze hebben behoefte om zaken in hun eigen tempo te verwerken. Ze proberen te vermijden dat ze overprikkeld raken door zich terug te trekken. Dit kan ertoe leiden dat ze bewust, creatief en voorzichtig zijn. Leerkrachten zien hooggevoelige kinderen daardoor vaak als verlegen en timide.

Overprikkelde hoogsensitieve kinderen reageren heel verschillend, bijvoorbeeld door te huilen of juist agressief gedrag te vertonen. Doordat ze de vele prikkels moeilijk kunnen verwerken, hebben ze vaker last van stress dan andere kinderen. Door de langere verwerkingstijd duurt het ook langer voordat hoogsensitieve kinderen hiervan herstellen. Ook zijn ze gevoelig voor de interacties met andere kinderen, en voelen ze emoties van anderen sterk aan. Hoogsensitieve kinderen kunnen de school en de klas als overweldigend ervaren. De klaslokalen zijn vaak vol en lawaaierig. Hoogsensitieve kinderen herkennen de kleinste veranderingen en details. In de klas zijn hoogsensitieve kinderen geneigd om stil te zijn en van afstand de stimulerende klasomgeving te observeren.

Veilig gevoel

Het is belangrijk dat een hoogsensitieve leerling zich in de klas veilig voelt. Een leerkracht of onderwijsassistent kan hieraan bijdragen door interesse te tonen in zo’n leerling en deze proberen te begrijpen. Het is belangrijk dat de leerling over zijn hooggevoeligheid kan praten. Dit helpt de leerling namelijk bij het ordenen van zijn prikkels. Daarnaast kan een leraar of onderwijsassistent een ruimte creëren waar het stil is, en waar het mogelijk is om vragen over te slaan. Hoogsensitieve kinderen kunnen namelijk angstig zijn voor ‘plotselinge’ vragen. Voor een veilig gevoel is het voor hoogsensitieve leerlingen ook belangrijk dat ze niet hard worden gestraft. Doordat hoogsensitieve kinderen gewetensvol zijn, kunnen ze emotioneel worden als ze fouten maken. Tot slot is het van belang dat de leerkracht voorkomt hooggevoeligheid te verwarren met adhd of autisme.

Kinderen kunnen leren omgaan met overprikkeling. Ze kunnen bij zichzelf herkennen dat ze overprikkeld raken en vervolgens proberen de prikkels of stress te reduceren. Een hoogsensitiviteitscoach of leerkracht kan hen daarbij helpen. Hoogsensitieve kinderen bij elkaar in een klas te zetten, is ook een mogelijkheid.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Richard Defourny, Devorah van den Berg, Cisca Joldersma en Ruud van der Aa (allen werkzaam bij CAOP)

Deze vraag is overgenomen van de Kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van actuele kennisvragen uit en over het onderwijs.

In Gesprek
In Gesprek

Snel kennisnemen van wetenschappelijk onderzoek dat relevant is voor jouw onderwijs? Stel dan je vraag aan de Kennisrotonde!

Kennisrotonde

Reacties (0) en waardering

Totale waardering artikel:
(102 waarderingen)

Schrijf zelf een reactie

Als u uw emailadres invult kunnen wij reageren op uw reactie. Het emailadres wordt niet op de site getoond.

Leraar24 staat het delen, aanpassen en gebruiken van de gepubliceerde content op deze website toe, tenzij anders aangegeven, onder de voorwaarden in de Disclaimer

Gerelateerd