onderzoek

Kan geautomatiseerde feedback op digitale oefeningen instructie van de leraar vervangen?

Kennisrotonde | 09 juli 2018

  • PO
Digitale leeromgevingen kunnen bepaalde aspecten van het geven van feedback van de leraar overnemen. Het gaat dan om de vraag of een opdracht goed of fout uitgevoerd is, met bijbehorende extra uitleg. Maar met uitsluitend feedback in een digitale leeromgeving wordt een leerling tekortgedaan. Voor een goede feedback blijft de instructie van de leerkracht cruciaal. Hij geeft de leerling antwoord op de vragen ‘waar ga ik naartoe?’, ‘wat heb ik gedaan?’ en ‘wat is de volgende stap?’
leraar en leerlingen werken op de grond met tablets

Feedback is belangrijk voor het leerproces. Dat inzicht bestaat al decennia en wordt in de onderwijskunde als een sterk beïnvloedende onderwijsfactor beschouwd. Er bestaan verschillende soorten feedback en verschillende manieren om die feedback te geven. Effectieve feedback geeft antwoord op drie vragen: waar ga ik naar toe? (feed up), wat heb ik gedaan? (feed back), wat is de volgende stap? (feed forward). De antwoorden op deze vragen helpen leerlingen om het verschil tussen het huidige niveau en het gewenste niveau te verkleinen. Het effect van de feedback hangt daarnaast af van het niveau waarop de vragen worden gesteld: taakniveau (hoe goed is de taak uitgevoerd), procesniveau (hoe verliep het proces), zelfregulerend niveau (hoe was de aanpak) en persoonlijk niveau (niet op de taak, maar op de persoon gericht).

Een leerling heeft het meest aan feedback op proces- of zelfregulerend niveau. Dat is bijvoorbeeld feedback waardoor een leerling leert van zijn fouten (procesniveau) of feedback die helpt om de te nemen stappen op een rij te zetten (zelfregulerend niveau). Persoonsgerichte feedback – opmerkingen zoals ‘goed gedaan’ of ‘wat ben je toch slim’ – is minder nuttig. Dit soort feedback kan wel motiveren, maar leidt niet zo vaak tot betere leerresultaten.

Welke mogelijkheden tot feedback bieden digitale programma’s?

In de dagelijkse onderwijspraktijk vraagt het veel van de leraar om iedere leerling consequent op een effectieve manier feedback te geven. Het ligt daarom voor de hand om de mogelijkheden te gebruiken die digitale leermiddelen bieden bij het geven van feedback. Digitale programma’s zoals Snappet, Oefenweb en Muiswerk kunnen aangeven wat een leerling wel of niet goed heeft gedaan, aangeven wat het correcte antwoord is en extra uitleg geven. Zulke digitale leeromgevingen geven leerlingen feedback op maat en bovendien direct wanneer het nodig is. Het levert kleine positieve effecten op als in de feedback informatie wordt gegeven over of het antwoord van de leerling goed of fout is, of wat het goede antwoord is. Uitgebreide feedback, die bestaat uit bijvoorbeeld het geven van hints, extra informatie of extra uitleg, heeft grotere positieve effecten dan korte goed/fout-informatie. Dat geldt vooral bij complexere leertaken en vooral bij lager presterende leerlingen.

Er is discussie over de vraag of feedback door digitale leeromgevingen aantoonbaar effectief zijn. Het is moeilijk om causale verbanden vast te stellen en om het effect van medium, inhoud en instructiestrategie los van elkaar te zien. Maar de onmiddellijke feedback die digitale oefenprogramma’s geven, maakt dat deze digitale omgevingen effectief kunnen zijn. In potentie wordt een beter leerresultaat behaald wanneer het onderwijs computers als een aanvulling op en niet als een vervanging van leerkrachtinstructie gebruikt. Voor specifieke doelgroepen zijn digitale programma’s effectief, bijvoorbeeld om leerlingen die extra oefening nodig hebben bij rekenen extra te motiveren.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Bekijk ook twee artikelen over directe feedback in digitale leermiddelen op wij-leren.nl: deel 1 en deel 2.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar Kennisrotonde) en Marleen Kieft (Oberon) m.m.v. Frouke de Wijs.

In gesprek
In gesprek

Deze vraag is beantwoord door de Kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van kennisvragen uit en over het onderwijs

Kennisrotonde
Nog vragen?

Leraar24, het LerarenOntwikkelFonds en de Kennisrotonde helpen je graag.

Stel je vraag!

geef jouw waardering:

(klik om te waarderen)

Schrijf zelf een reactie

Als je je e-mailadres invult kunnen wij reageren op je reactie. Het e-mailadres wordt niet op de site getoond.

Gerelateerd