Onderzoek

Leerproces sturen met toetsen

NRO | Gepubliceerd op 28 september 2015

  • PO
  • VO
  • MBO

Leraren zouden met formatieve toetsen beter zicht kunnen krijgen op wat leerlingen nodig hebben om goed te kunnen leren, zo blijkt uit een literatuurstudie van het Expertisecentrum Nederlands en het Cito. Deze toetsen laten niet alleen zien wat een leerling kan, maar ook hoe deze leert en op welke manier dit leerproces te beïnvloeden is.

 

Wat weten we?

Formatieve toetsen kunnen meer zeggen over de leerstrategieën en het leerpotentieel van de leerling dan standaardtoetsen, die alleen laten zien of de leerling de stof beheerst. Dat is de voorzichtige conclusie uit een literatuurstudie naar formatief toetsgebruik in het taal- en leesonderwijs in verschillende onderwijssectoren. Op basis van resultaten van leerlingen op formatieve toetsen, kunnen leraren het leerstofaanbod en de instructie dan ook beter afstemmen op de onderwijsbehoeften van de leerlingen.

Verschillen tussen leerlingen duidelijker

Dit soort toetsen laat ook de individuele verschillen tussen leerlingen duidelijk zien. Zo blijkt uit onderzoek dat met een formatieve toets beter vast te stellen is of er bij een leerling sprake is van een taalachterstand of van een taalstoornis. Leerlingen met een lagere sociaal-economische achtergrond, een andere cultuur of thuistaal scoren soms zwak op reguliere taaltoetsen, omdat ze de eisen van de toets niet begrijpen. Een lage score op de reguliere summatieve toets suggereert dan ten onrechte dat zij een vaardigheid niet beheersen of dat hun leerproces afwijkend is.

Omdat leraren met de resultaten op formatieve toetsen beter zicht krijgen op de verschillen tussen leerlingen en hun leerpotentieel, kunnen zij beter bepalen of leerlingen wel of geen speciale onderwijsvoorzieningen nodig hebben. Mede daardoor zou het gebruik van formatieve toetsen volgens de onderzoekers mogelijk kunnen bijdragen aan minder doorverwijzingen naar het speciaal (basis)onderwijs. Op basis van de resultaten kan het reguliere onderwijsaanbod namelijk beter op de leerlingen worden aangepast.

Effectiviteit formatieve toetsen nog niet bewezen

Er zijn nog geen formatieve toetsen beschikbaar waarvan het effect bewezen is. Bovendien is uit het literatuuronderzoek gebleken dat er nog weinig onderzoek gedaan is naar de effectiviteit, betrouwbaarheid en validiteit van formatieve toetsen op het gebied van taal- en leesonderwijs.

Over het onderzoek

Dit onderzoek is één van drie reviewstudies rond ‘Kwaliteit van toetsen en beoordelen’, die het NRO financierde vanuit het praktijkgerichte onderwijsonderzoek.

Dat betekent voor de praktijk

Feedback tijdens het toetsen

Twee voorbeelden van formatieve toetsen zijn dynamische toetsen en diagnostische toetsen. Bij dynamische toetsen wordt tijdens de toetsafname feedback gegeven zodat leraren zien wat leerlingen in het vervolg maximaal kunnen bereiken, en hoeveel en welke instructie daarvoor nodig is. Diagnostische toetsen kijken niet vooruit, maar laten zien waar de leerling de fout in gaat en wat zijn sterke en zwakke punten zijn. Daar kan dan in het onderwijs rekening mee worden gehouden.

Aangepaste instructie

Leraren kijken al voortdurend wat leerlingen kunnen, en of ze begrijpen wat ze moeten doen en wat ze hebben geleerd, om zo hun onderwijs daarop aan te passen. Dit doen ze bijvoorbeeld met behulp van stapsgewijze ondersteuning (‘scaffolding’), feedback en het geven van hints en aangepaste instructie. Dat zijn ook elementen die in formatieve toetsing voorkomen. Maar leraren gebruiken deze nog niet op een systematische en gestandaardiseerde manier met als doel het leerproces en het leerpotentieel van leerlingen te toetsen.

 

Referenties

Titel Gericht werken aan opbrengsten in taal- en leesonderwijs. Een systematische review naar toetsvormen
Beschrijving Een systematische review naar toetsvormen.
Auteur(s) Scheltinga, F., Keuning, J., Kuhlemeier, H.
Jaar 2014

In Gesprek
In Gesprek

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met onderzoekster Femke Scheltinga.

Discussieer mee op LinkedIn

Reacties (0) en waardering (3 van 5 op basis van 146 stemmen)

Totale waardering artikel:
(klik om te waarderen)

Schrijf zelf een reactie

Als u uw emailadres invult kunnen wij reageren op uw reactie. Het emailadres wordt niet op de site getoond.

Leraar24 staat het delen, aanpassen en gebruiken van de gepubliceerde content op deze website toe, tenzij anders aangegeven, onder de voorwaarden in de Disclaimer

Gerelateerd