Onderzoek

Leraren met Asperger

Kennisrotonde | Gepubliceerd op 06 november 2017

  • PO
  • VO
  • MBO
  • SO

Hoe kunnen leraren met Asperger hun sociale vaardigheden in de klas versterken?

Wat weten we?

Voor (beginnende) leraren zijn begeleide video-analyse en synchroon coachen met een oortje effectieve manieren om klassenmanagement, didactiek en de pedagogische relatie met leerlingen te ontwikkelen. Hoewel er geen onderzoek naar is gedaan, is het plausibel dat deze werkwijze ook voor beginnende leraren met Asperger effectief kunnen zijn. Het inzetten van strips en films kan personen met Asperger helpen om de gedachtewereld van anderen te herkennen en te begrijpen. Vervolgens leren ze hun eigen gedrag af te stemmen op dat van anderen.

Kinderen en volwassenen met het Aspergersyndroom – een van de syndromen binnen het autismespectrum – hebben moeite om gedachten, wensen en bedoelingen van anderen te herkennen en te begrijpen, en hun gedrag daarop af te stemmen. Ze kijken bijvoorbeeld minder vaak naar iemands ogen om signalen op te vangen, en als ze het wel doen hebben ze moeite om te begrijpen wat ze zien. Ook het vermogen om sociale relaties aan te gaan en te onderhouden is bij personen met Asperger minder goed ontwikkeld. Aan de andere kant zijn er bovengemiddelde kwaliteiten bij die groep te benoemen, zoals een hoog IQ, een goed geheugen en oog voor detail.

Trainen van sociale vaardigheden

Er is vrij veel bekend over visuele trainingen en instrumenten voor mensen met het Aspergersyndroom. Zo zijn er speciale strips en films over sociale situaties en interacties die kunnen helpen om emoties en humor te leren herkennen en om in een veilige situatie het herkennen en begrijpen van gedachten van anderen te oefenen. In een onderwijssetting zijn visuele middelen zoals foto’s, videoclips en beeldverwerkingssoftware geschikt om communicatieve vaardigheden te trainen. Die zetten aan tot dialoog en tot het uiten van herinneringen en emoties. Ook zelfreflectie kan worden bevorderd, door foto’s te maken van de studenten en hen die te laten zien en bespreken.

Het is aannemelijk dat (beginnende) leraren met Asperger moeite hebben met het signaleren, begrijpen en duiden van gedrag van leerlingen. Mogelijk hebben zij baat bij videofeedback en synchroon coachen met een oortje, zoals die in lerarenopleidingen wordt gebruikt. Dat blijken namelijk goede manieren om leraren in opleiding vaardiger te maken in snelle reflectie en adequaat gedrag in de klas. Experts verwachten dat videofeedback en synchroon coachen in het bijzonder geschikt kunnen zijn ter ondersteuning van de sociale vaardigheden van leraren met Asperger, vanwege de reflectie en interventie op gedrag.

Voor leraren is sociale interactie een wezenskenmerk van hun beroep. Het kunnen signaleren van relevant gedrag van leerlingen en daar passend op weten te reageren, is daar een onderdeel van. Onder meer eye-tracking onderzoek laat zien dat beginnen leraren meer moeite hebben om relevant leerlinggedrag te signaleren dan ervaren leraren. Onervaren leraren kijken bijvoorbeeld vaker op de verkeerde plek in de klas, terwijl ervaren leraren meer overzicht hebben en weten waar ze moeten kijken en wat ze dan moeten zien. Het analyseren van filmopnames van het eigen gedrag in de klas blijkt een effectief instrument om dat te leren. Waar zelfreflectie op opnames van eigen gedrag al bijdraagt aan leerkrachtvaardigheden, heeft additionele begeleide reflectie duurzame effecten op reflectievermogen en gedrag in de klas. Voorstelbaar, maar niet onderzocht, is dat (beginnende) leraren met Asperger vooral baat hebben bij begeleide reflectie. Dit zowel aan de hand van voorbeeldvideo’s van andere docenten, als aan de hand van filmopnames van hun eigen handelen in de klas.

Synchroon coachen oftewel coachen met een oortje is een aanvulling op de traditionele lesbesprekingen en feedback via e-mail na observaties door de lerarenopleider. Nadeel van lesbesprekingen en schriftelijke feedback is dat er tijd overheen gaat voordat de leraar in spe deze kan uitproberen. Ook zijn niet alle studenten in staat om te reflecteren in een nagesprek. Vooral beginnende studenten hebben meer behoefte aan praktische tips en de mogelijkheid die direct uit te proberen. Door met een oortje te werken, kunnen lerarenopleiders tijdens de les van de leraar in opleiding korte interventies doen die de student meteen kan toepassen. Het meeste effect is te verwachten op het gebied van klassenmanagement, didactiek en pedagogische relatie met leerlingen. Deze gebieden zijn te verdelen in een kleine veertig basisgedragingen die via vooraf met de student getrainde steekwoorden kunnen worden ingefluisterd.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere bronnen

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Niek van den Berg (kennismakelaar). Zij heeft hiertoe Hanna Bertilsdotter Rosqvist (Umeå University), Paul Dirckx (Fontys), Sarah Nagro (George Mason University, Fairfax), Michael Shaughness (Eastern New Mexico University) en Jan-Pieter Teunisse (Dr. Leo Kannerhuis en HAN) geconsulteerd.

Deze vraag is overgenomen van de Kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van actuele kennisvragen uit en over het onderwijs.

In Gesprek
In Gesprek

Deze vraag is beantwoord door de Kennisrotonde, het online loket voor de beantwoording van kennisvragen uit en over het onderwijs

Kennisrotonde
Nog vragen?

Leraar24, het LerarenOntwikkelFonds en de Kennisrotonde helpen je graag.

Stel je vraag!

Geef jouw waardering: (klik om te waarderen)

Schrijf zelf een reactie

Als je je e-mailadres invult kunnen wij reageren op je reactie. Het e-mailadres wordt niet op de site getoond.

Leraar24 staat het delen, aanpassen en gebruiken van de gepubliceerde content op deze website toe, tenzij anders aangegeven, onder de voorwaarden in de Disclaimer.

Gerelateerd