Motivatie van de leraar

KNOW | bijgewerkt op 03 december 2013

Het is van het grootste belang dat leraren enthousiast, betrokken en actief zijn. Het verband tussen de motivatie en het gedrag van leraren en de motivatie en leerprestaties van de leerlingen is inmiddels in veel onderzoeken aangetoond. Gemotiveerde leraren zijn creatiever, meer volhardend en leveren betere kwaliteit (Hooijer & Martens, 2012). Het is ook van belang voor leraren om hun motivatie voor professionele ontwikkeling hoog te houden in een tijd waarin voortdurende veranderingen plaatsvinden, die een impact hebben op de onderwijspraktijk. Dit artikel geeft de stand van zaken weer met betrekking tot de opgebouwde kennis hierover, wat dit betekent voor de praktijk en introduceert een instrument waarmee zicht gekregen kan worden op motivatie voor professionele ontwikkeling.

Wat weten we?

Gemotiveerde leraren zijn creatiever, meer volhardend en leveren betere kwaliteit (Hooijer & Martens, 2012). Ondanks het grote belang van leraren voor de onderwijskwaliteit, blijkt dat lang niet alle leraren optimaal (kunnen) functioneren (Diepstraten, Hooijer, Martens, & Gerrichhauzen, 2011c).

Normaal gesproken heeft de lerende van nature de neiging kennis op te nemen. De theorie van zelfbepaalde motivatie is een gezaghebbende theorie op dit gebied. Dit is een andere kijk op motivatie dan bijvoorbeeld die van het behaviorisme, waarin ervan uitgegaan wordt dat mensen iets doen vanwege een straf of een beloning. Je moet er bovenal voor zorgen dat mensen hun natuurlijke neiging niet wordt verstoord. Lerenden hebben behoefte aan competentie (het gevoel in staat te zijn leerdoelen te bereiken en uitdagingen aan te kunnen), autonomie (zelf aan het roer staan m.b.t. leeractiviteiten) en sociale verbondenheid (het gevoel dat er om je gegeven wordt). Ryan & Deci (2000) beargumenteren dat de leeromgeving aan deze basisbehoeften moet voldoen. Tegelijk is er niet veel kennis van het onderwijsdebat nodig om te zien hoe de drie basisbehoeften in de ogen van leraren vaak geschonden werden in de afgelopen jaren.

Ook motivatie voor professionele ontwikkeling/leren van leraren kan worden benaderd vanuit de zelfdeterminatie theorie (Hooijer & Martens, 2012). Zo laat onderzoek bijvoorbeeld zien dat docenten die een hogere voldoening in basisbehoeften ervaren binnen hun school, meer gemotiveerd zijn om bepaalde onderwijsinnovaties door te zetten. Onderzoek binnen Nederland laat zien dat docenten in het voortgezet onderwijs overwegend intrinsiek gemotiveerd zijn voor professioneel leren, alhoewel er ook een groep docenten is met minder gunstige motivatie(s) voor deze activiteiten (Jansen in de Wal, Den Brok, Hooijer, Martens, & Van den Beemt, ingediend).

Dat betekent voor de praktijk

Leraren die intrinsiek gemotiveerd zijn om blijvend te professionaliseren, willen zelf leren; zij voelen een interne behoefte of drang om aan de slag te gaan. Interessant is ook het gedrag waar een hoge intrinsieke motivatie toe leidt: meer diepgaand leren, inzet, volharding en ook samenwerking en communicatie met collega’s (Hooijer & Martens, 2012). Nu we weten dat de omgeving de interne motivatie van lerenden kan verstoren (Ryan & Deci, 2000) en dat de ervaren voldoening van basisbehoeften bijvoorbeeld doorwerkt in de motivatie om bepaalde onderwijsinnovaties door te zetten (Hooijer & Martens, 2012), kan er in de praktijk gekeken worden of de omgeving wel voldoet aan belangrijke basisbehoeften. Zo nodig kan de (sociale) omgeving zorgen voor meer autonomie bij de onderwijsprofessional, kan de professional zijn competenties verder gaan ontwikkelen (om zo meer het gevoel te ontwikkelen in staat te zijn om leerdoelen te bereiken en uitdagingen aan te kunnen) en kan gekeken worden hoe er meer verbondenheid gecreëerd kan worden.

Handreikingen

Er zijn momenteel wel instrumenten in ontwikkeling op de Open Universiteit, maar deze zijn nog niet publiek bruikbaar en toegankelijk (wilt u gebruikmaken van de instrumenten, neemt u dan contact op met Rob.Martens@ou.nl).

Op pagina 4 van dit, publiek toegankelijke, artikel (Lohman, 2006) is wel een gevalideerd, Engelstalig instrument te vinden dat vertaald zou kunnen worden. Dit meet factoren die van invloed zijn op de betrokkenheid van leraren in informele leerprocessen. Het kan gebruikt worden om een gesprek over verschillende soorten motivatie op gang te brengen.

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.