Omgaan met probleemgedrag van pubers

lerarenredactie | bijgewerkt op 13 december 2017

In het voortgezet onderwijs hebben leraren en leerlingen te maken met probleemgedrag van (mede)leerlingen. Huiswerk niet gemaakt, spullen vergeten, leraren uitschelden, een medeleerling pesten, de les verstoren etc. Het is elke lesdag aan de orde. De vraag is hoe je als leraar om moet gaan met dit soort ongewenst gedrag en hoe je leerlingen kan motiveren tot gewenst gedrag.

Leerlingen in de puberteit zoeken naar een eigen identiteit. Dat doen ze door zich te onderscheiden van anderen, hun ouders en leraren, en door zich aan te passen aan leeftijdsgenoten. Bij de groei naar zelfstandigheid zetten pubers zich ook af tegen de grenzen die opvoeders stellen. Wanneer een puber niets heeft om zich tegen af te zetten, als het niet weet wat gewenst of ongewenst gedrag is, raakt het zijn respect voor de opvoeders kwijt.

Om gewenst gedrag te motiveren bestaan diverse methoden, waaronder provocatief begeleiden, straffen, herstelrecht en werken met geboden. Het is aan de school zelf te bepalen welk beleid wordt toegepast en in hoeverre ouders worden betrokken bij de manier van aanpak. Voorwaarde voor een succesvolle manier van werken is dat het hele team achter het beleid staat en leraren elkaar moeten kunnen aanspreken op de uitvoering ervan.

Provocatieve begeleiding

Provocatieve begeleiding is een creatieve en humoristische manier van reageren op het ongewenste gedrag van leerlingen. De leraar zegt wat hij denkt, maar doet daar een flinke schep bovenop en ontregelt en doorbreekt vaste patronen. Door fysiek contact, een grappende toon en non- verbaal spiegelen van de leraar, krijgen leerlingen een realistischere kijk op zichzelf en hun omgeving.

Straffen

Soms is het geven van straf onvermijdelijk. Goede straf wil ongewenst gedrag afleren en fouten herstellen. Straffen zijn hulpmiddelen. Ze helpen de leerling aan motivatie om zich medeverantwoordelijk te voelen voor zijn eigen gedrag.

Herstelrecht

Herstelrecht is de tegenhanger van straf. De kern van herstelrecht is leerlingen een grote rol te laten spelen in het oplossen van conflicten en zelf naar een oplossing te laten zoeken. Het uitgangspunt bij een conflict is het slachtoffer te laten vertellen wat hem is aangedaan en de dader in de gelegenheid stellen de schade die hij heeft aangericht te herstellen.

Bij herstelrecht staan drie vragen centraal:

  • Wat is er gebeurd?
  • Wie is hierdoor geraakt?
  • Hoe kan dat anders?

Door herstelrecht worden de ontstane problemen opgelost en de verhoudingen hersteld.

Geboden

Werken met positief geformuleerde regels is een manier om leerlingen te motiveren tot gewenst gedrag. Pubers ontwikkelen zich het best wanneer er een veilige sfeer is. Daarom vinden de meeste pubers het fijn als er een duidelijke structuur is met regels en afspraken die voor iedereen gelden en waaraan iedereen zich houdt. Regels worden duidelijker als ze concreet en positief zijn geformuleerd. Positief geformuleerde regels bieden ruimte om leerlingen te belonen door het geven van positieve feedback.

Bijlagen

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.