Onderwijszorgroutes in het vo

KNOW | bijgewerkt op 28 april 2013

In veel scholen voor voortgezet onderwijs is de leerlingenzorg georganiseerd in een apart systeem, naast het reguliere onderwijsaanbod. Deze zorg is curatief van aard en wordt meestal buiten de klas door zorgspecialisten aangeboden. De leraar wordt er nauwelijks bij betrokken en voelt zich geen ‘eigenaar’ van de onderwijszorg in school. Deze situatie wordt als onwenselijk ervaren, maar er ligt geen directe oplossing voor de hand. In het project Onderwijszorgroutes in het voortgezet onderwijs wordt onderzocht wat er nodig is om leerlingenzorg een integraal onderdeel te laten zijn van het onderwijs en dat leraren deze tot hun gezamenlijk verantwoordelijkheid gaan rekenen.

Wat weten we?

Met het oog op de invoering van passend onderwijs is het belangrijk dat mentoren en docenten in staat zijn om in de klas hun onderwijs af te stemmen op de onderwijsbehoeften van de leerlingen. Dit stelt eisen aan het handelen van docenten: kennis en signaleren van (complexe) problematieken van leerlingen, bepalen van de daarbij passende onderwijs(zorg)behoeften, doelgericht en planmatig werken, streven naar zo hoog mogelijke opbrengsten, definiëren van de ondersteuningsvraag en kunnen inspelen op een variëteit aan ondersteuningsvragen.

Het doelgericht en planmatig afstemmen van het onderwijs op de onderwijsbehoeften van leerlingen vraagt een omslag in denken en handelen bij docenten en overige actoren in de onderwijszorg op school (zie ook Clijsen e.a., 2007; Pameijer, Van Beukering & De Lange, 2009).

Onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs (2011) naar de vraag of het scholen lukt zorgleerlingen onderwijs te bieden dat hen daadwerkelijk laat leren, heeft uitgewezen dat hiervoor nodig is dat scholen:

  • Zorgleerlingen als zodanig herkennen
  • Doelgerichte en planmatige zorg bieden
  • Streven naar zo hoog mogelijke opbrengsten voor deze groep leerlingen
  • Evalueren welke opbrengsten behaald zijn

De Inspectie concludeert dat alle scholen nog te weinig voldoen aan deze voorwaarden en dat de effectiviteit van de ondersteuning onvoldoende is. De Inspectie ziet wel mogelijkheden voor verbetering van onderwijs aan zorgleerlingen als er aandacht wordt besteed aan de kwaliteit van didactisch handelen, opbrengstgericht denken op scholen en een leerlingvolgsysteem voor alle sectoren.

Het belang van een heldere zorgstructuur die vorm krijgt vanuit een gezamenlijke visie en duidelijke doelen is vanuit verschillende onderzoeken evident (zie bijvoorbeeld Smeets, 2007; Van Herp, Van Meegen & Rekers, 2009).

Bij het partnerschap met ouders gaat het om een wederzijdse betrokkenheid van ouders en school en een wederzijdse investering (Beek, Van Rooijen & De Wit, 2007).

Dat betekent voor de praktijk

Met het streven naar een onderwijszorgroute in het voortgezet onderwijs wordt voortgebouwd op onderzoek naar de 1-zorgroute in het basis- en speciaal basisonderwijs (Amsing, Bertu & Van der Maas, 2009; Adema & Amsing, 2010). Uit dit onderzoek komt naar voren dat de 1-zorgroute tot een betere afstemming van het onderwijs op de onderwijsbehoeften van leerlingen leidt, dat leerlingen die extra aandacht nodig hebben vroegtijdig gesignaleerd worden en dat er beter wordt omgegaan met verschillen tussen leerlingen. De 1-zorgroute biedt veel mogelijkheden om de kwaliteit van de onderwijszorg in school te verbeteren. Implementatie van de 1-zorgroute is een intensief traject dat veel tijd vraagt, veel zaken in school ‘opschudt’ en hoge eisen stelt aan de professionaliteit van leraren, intern begeleiders en schoolleiders. Deze kennis is gebruikt om de onderwijszorgroutes in het voortgezet onderwijs, die in dit project centraal staan, vorm te geven.

Een onderwijszorgroute beschrijft cyclisch en in onderlinge afstemming en samenhang de stappen, de beslismomenten en de verantwoordelijkheden in de onderwijszorg aan leerlingen.

Het inrichten van een onderwijszorgroute in een school voor voortgezet onderwijs dient het mogelijk te maken dat docenten hun onderwijs doelgericht, planmatig en passend afstemmen op het ontwikkelingsperspectief en op de onderwijsbehoeften van de leerlingen, zodat iedere leerling zich optimaal kan ontwikkelen op basis van zijn/haar mogelijkheden en talenten.

In Onderwijszorgroutes in het voortgezet onderwijs (2011) worden de opzet, de uitvoering en de resultaten van het onderzoek dat op drie pilotscholen is verricht, beknopt weergegeven. Met docenten, het management van de school en de zorgcoördinator werd in een stuur- of werkgroep gewerkt aan het ontwerpen en de implementatie van een onderwijszorgroute. De betrokkenen werden gevolgd om zicht te krijgen op de manier waarop mentoren en docenten de onderwijszorg aan leerlingen afstemmen op de onderwijsbehoeften van de leerlingen.

Handreikingen

Naast het onderzoek dat op drie pilotscholen is verricht naar de ervaringen en de resultaten van het in school ontwerpen en implementeren van een onderwijszorgroute zijn nog twee praktische handreikingen samengesteld:

referenties

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.

Leraar24 helpt je graag met kennis over onderzoek en onderwijs in de praktijk.